1378.jpgاولکامیز - مقاله زیر  از بصیر شهنازی محقق ترکمن در باره یکی از تیره های طایفه دوگونچی به رشته تحریر در آمده است که می خوانید :
 
مقدمه                    
بر اساس شجره نامه های موجود در منطقه ترکمن صحرا ، طایفه دوگونچی به سه تیره : ساروانلی ، قره جه ارتقلی ، و عالینقی تقسیم می شود . سه تیره مذکور به مامش بن مراد بن خان محمد بن اتابای منسوب می باشند . (تنگلی )
دراین مقاله سعی بر ان است ، که در حد توان، تیره ساروانلی را از جهات مختلف مورد بررسی قرار داده ویافته های موجود را با مخاطبان در میان بگذارم.
شاید بررسی یک کلمه واتنونیم( نام تباری ) از نظر برخی مهم جلوه نکند ، اما کسانی که در کنار هویت فردی، دغدغه هویت گروهی واجتماعی  را نیز دارند، از جمله افراد طایفه دوگونچی مخصوصا ساروانلی ها اهمیت این موضوع را درک خواهند کرد . به هر حال این مقاله گامی است کوچک و رو به جلو . امید راسخ دارم که در اینده ، کسان دیگری در تصحیح وتکمیل ان خواهند کوشید .
 
تلفظ صحیح ساروانلی :
 
تلفظ صحیح این کلمه درزبان ترکمنی به  شکل ساروانلئ(sarwanly ) می باشد. ولی ساروانلی ها ان را با حذف « ن »و
تشدید « ل » سارواللئ  ( (sarwally )  تلفظ می کنند .
در زبان فارسی نیز این کلمه به صورت ساروانلی ( sarwanli ) تلفظ می شود.
 
ریشه شناسی تیره ساروانلی :
 
جهت بررسی این موضوع ، ابتدا از بحث روایی ان شروع می کنم، در ارتباط با ریشه ومعنی ومفهوم ساروانلی ، روایت
کوتاهی در میان انها وجود دارد، نور بردی  نوری از مرد بابایی چنین نقل می کند : « در روزگاران گذشته که بیشتر مردم به کارهای یدی وسخت می پرداختند و قدرت بدنی واستقامت خود را در میدان کار وعمل عرضه می کردند، افراد این تیره با توجه به داشتن برخیخصوصیات، توانایی و استقامت زیادی در کار نشان نمی دادند، به همین دلیل، دیگران به انها ، لقب ساروانلی  داده اند که به معنای افراد رنگ پریده و
شبیه بیمار، یا به عبارت دیگر دارای رنگ سفید وبور، که کار چندانی از دستشان 
بر نمی اید، می باشد. »
 
 اکنون به بررسی ان در منابع مکتوب می پردازم .
 
ساروانلی : تیره ای از طایفه یوموت شاخه اتا بای، ان از کلمه ساروان وپسوند لی عبارت می باشد . (اتا نیازف ص 176 )
به نظر می رسد در نوشته فوق، پسوند لی نشانه تعلق تیره ای بوده وساروانلی به معنی اهل تیره ساروان می باشد .
 
درارتباط با این موضوع ، تیره ای هم به نام «ساروان» درمیان طایفه سارئق در ترکمنستان که از طوایف بزرگ نه گانه ترکمن می باشد وجود دارد، که ممکن است در شناخت ریشه تیره ساروانلی به ما کمک بکند، لذا لازم می بینم نکاتی نیزراجع به ان ارائه نمایم .
«معانی قابل حدس ساروان عبارتند از :
 
۱_ازاتنونیم ترکی سارمان ، ودارای دو بخش است : < سار ، ساری + مان >
۲_ازکلمه ساروان به معنای « ساربان »، لقب بنیانگذار طایفه است » . 
(اتانیازف، ص ۱۷۶_ ۱۷۵)
 
در تفسیر معانی مذکور باید بگویم :
 
درمعنای اول _ ساروان کلمه ای ترکی ودر اصل سارمان بوده، بخش اول ان «سار» است که مخفف ساری می باشد .  ساری در زبان ترکمنی به معانی « رنگ زرد ، طرف» است، ( متقی، ص ۳۴۹ ) که در این جا به معنی زرد می باشد . همچنین « ساری ، نام طایفه قدیمی ترک وشکل قدیمی اتنونیم سارئق است ». ( اتانیازف، ص ۱۷۷ ) 
اما قبل از پرداختن به معانی بخش دوم یعنی «مان » ، لازم می دانم  که ابتدا به تغییرات احتمالی اشکال تلفظی ان اشاره ای داشته باشم، پسوند «مان» با توجه به تغییر « م » به « ب »در ترکی، قابلیت تبدیل به «بان » را دارد . (قفس اوغلو، ص ۹) ، از طرفی پسوند « بان » نیز در زبان ترکمنی با تغییر « ب»به«و» به صورت  « وان»نیز تلفظ می شود، مثل« باغبان به شکل باغوان» . (متقی، ص۱۵۳)
طبق ان چه گفته شد، اگر چه در کلمه سارمان احتمال تغییر « مان » به « بان »و در نهایت به « وان » امکان پذیر به نظر می رسد، ولی در مورد وقوع ان، نمی توان با قاطعیت نظر داد .
 
در مورد معانی « مان » نیز نظرا ت مختلفی از سوی پڑوهشگران ارائه شده است که به برخی از انها اشاره می کنم :
وندهای « من/men » و «مان/man » در ترکی، چه در حالت پیشوند وچه در حالت پسوند، به اسامی وافعال وصفات الصاقی خودهمیشه معنای augmentitf (مبالغه ، زیادت، بزرگی، تشدید )
می بخشند.از جمله:اقمان (بسیارسفید)، قارامان (بسیارتیره) و ... (قفس اوغلو، ص۱۰-۹ ) . طبق این نظر ، سارمان نیز به معنی بسیار زرد می باشد .
یره مییف « مان » را « ادم، مردم » معنی می کند . ولی به نظر اریستف مان یا بان در گذشته به معنای « سرزمین، کشور » بوده ودر تداوم به پسوند جمع تبدیل گردیده است . ( اتا نیارف، ص۱۱۷-۲۲۵-۲۲۴)
بنا بر این در معنای اول، کلمه سارمان یا ساروان را می توان ، بسیار زرد، مردم زرد، و زردها نامید، که البته منظور از زرد در ان ، بور و سفید می باشد.
 
با توجه به انچه بیان گردید، از انجایی که بعضی از پیوندهای موجود در میان اتنونیم های ترکمن ها به صورت پیوندهای سیاسی درون ایلی بوده ، همچنین با عنایت به تشابه کلمات ساروان و ساروانلی، بعید نیست که بخش هایی از تیره ساروان از طایفه سارئق ، با نام ساروانلی در ترکیب طایفه دوگونچی وایل اتابای قرار گرفته باشند . ولی فعلا وبا اطلاعات موجود ، نمی توان بطور یقین دراین مورد نظر داد.
 
درمعنای دوم _ ساروان کلمه ای فارسی ودر اصل ساربان بوده ، و دارای دو بخش < سار + بان > می باشد . 
سار به معنی شتر و بان به معنی محافظت کننده ونگاه دارنده است.( دهخدا، ص ۱۳۲۳۲ )
درفارسی « با » را به « واو » تبدیل می کنندو ساروان به معنی ساربان است که  شتردارمی باشد. ( دهخدا، ص ۱۳۲۴۵ )
 
کلمه ساروان و اشکال دیگر ان یعنی ساربان وسارمان علاوه بر لقب بنیانگذار طایفه ، ممکن است نام بنیانگذار طایفه نیز
باشد، چون در میان اقوام ترک ومغول ، چنین نام هایی رایج بوده است . 
مثل ساربان یا سارمان بن جغتای ، پنجمین پسر جغتای بن چنگیز، و ساربان یا ساروان ابن نیک پی ، ازاطرافیان امیر نوروز سردار معروف غازان . ( دهخدا، ص ۱۳۲۳۳ ) همچنین ساروان به عنوان نام مکان نیز مطرح می باشد. برای مثال در لغت نامه دهخدا چنین امده است: ساروان ناحیتی است ( به خراسان از گوزکانان قدیم ). ( دهخدا، ص ۱۳۲۴۵ )
 
درحال حاضر، گوزکانان یا گوزگان قدیم، شامل سه ولایت ( استان ) جوزجان، فاریاب و سرپل در افغانستان می باشد و نکته قابل توجه ان است که جوزجان وفاریاب از ولایات اصلی سکونت ترکمن ها در افغانستان هستند.
درجمع بندی کلی این قسمت باید بگویم:
با ان که بین معنای اول ساروان و روایت نقل شده تا حدودی همخوانی وجود دارد، ولی برای یک اظهار نظر دقیق ونهایی در این موضوع ، هنوز زود می باشد وبه تلاش وپڑوهش بیشتری نیاز دارد .
 
مکان های اصلی سکونت ساروانلی ها در منطقه ترکمن صحرا :
۱_شهرستان گنبدقابوس
_شهر گنبدقابوس (شامل فامیل های بابایی، مددی، خاکپور، نوری ) 
_روستای دوز اولوم ( با فامیل خاکپور)
_روستای قره ماخر ( شامل فامیل های خاکپور، نوری )
_روستای اق غایا ( با فامیل خاکپور )
۲_شهرستان اق قلا
_   شهر اق قلا ( شامل فامیل های توکلی ، نوری ) 
 
_ روستای دوگونچی ( شامل فامیل های توکلی، نوری )
_ روستای حاجی قره ( با فامیل توکلی )
 
(نوری، عزتی )
از اقایان، نوربردی نوری ، عبدالرحیم عزتی ، محمد توانگری، که در نوشتن
این مقاله، مرا یاری کردند، نهایت تشکر
را دارم .
منابع و ماخذ:
۱_اتانیازف، سلطان شا، فرهنگ اتنونیم های ترکمن ها، ترجمه احمد مرادی، المان،
سال ۲۰۰۵میلادی
۲_تنگلی، عبدالرحمن، شیرن بیان در شجره ترک زبان ( شجره نامه )،انتشارات
مکتبه الاسلامیه حاجی طلایی، گنبدقابوس
۳_دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخذا، جلد نهم، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدوره جدید، ۱۳۷۷ 
۴_قفس اوغلو، ابراهیم، نام ترکمن، مفهوم وماهیت ان ( ۲) ، ترجمه بی بی مریم شرعی، فصلنامه یاپراق، سال دوم،
پاییز ۱۳۷۸ ، شماره ۷ _۴
۵_متقی،نور محمد، فرهنگ سینا، چاپ اول، زمستان۱۳۷۱
 
 

ارسال نظر به عنوان مهمان

0

کاربرانی که در این گفتگو شرکت کرده اند

  • مهمان - مهمان

    به نظر می آید جامعه ی ترکمن قدر محققانی مثل آقای شهنازی را نمی داند. در عسرت این روزگار افراد این چنینی را باید ارج نهاد. تلاشی بی دریغ. در خور و شایسته است که محققانی این چنینی را تشویق کرد و به آن ها و نوشته هاشان احترام گذاشت. این افراد بدون هیچ مزد و منتی برای جامعه ترکمن دل می سوزانند. به نظرتان ایشان باید فوتبالیست باشد و درآمدهای نجومی مثل فلانی تا شماها به سمتش برگردین و نگاه کنید. او فردا سی ساله شد می رود. اما روشن فکران آگاهی بخشان جامعه بعد از مرگ هم با نوشته هایشان در رشد افکارعمومی تاثیرگذارند. به درود.

  • مهمان - گنبدی پور

    شما از کجا می دانید او سی ساله شده است شما یا علم غیب دارید یا...

  • مهمان - ثمری

    با تشکر از زحمات محقق گرامی،فامیل های دیگری هم ساروانلی هستند .بیشتر به جند تا اشاره وتکرار نموده اید. باز هم از درج این چنین اطلاعاتی بسیار خرسند شدم .

  • مهمان - ثمری

    با سلام و ضمن سپاسگزاری ازمحقق ارجمند .به ذکر چند فامیل اکتفا نموده اند که گرچه میتوانستند به فامیل های دیگری اشاره می نمودند بهتر می شد. باز هم از اطلاعاتی دادند کمال تشکر وقدردانی را داریم.

یادداشت

IMAGE خطر بزرگ !

فرارو- دو کارشناس مسائل اقتصادی در گفت و گو با فرارو معتقدند برای مبارزه با این نوع فساد یک عزم فراقوه‌ای لازم است. به عقیده آنها اگر این عزم نباشد شعار دادن و قدم گذاشتن در راه مبارزه با فساد به... ادامه مطلب ..
IMAGE یادی از شاعر ارازمحمد ارازنیازی

 اولکامیز- فرهاد قاضی : مرحوم ارازمحمد ارازنیازی شاعر پیشکسوت و خوش قریحه ترکمن صحرا در سیزدهم مهرماه 1389شمسی در شهر گنبد درگذشت .  ادامه مطلب ..
IMAGE چگونه قلب پاک داشته باشیم ؟

اولکامیز-  مرکزیت وجودی انسان های زنده قلب است۰ قلب دایمٱ درحین انجام وظایف محوله ی خاص خودمیباشد۰ بهیچ عنوان تعلل پذیرنمی باشد۰ درغیراین صورت حیات به پایان خواهدرسید۰ ضمنٱ این عضواصلی... ادامه مطلب ..
IMAGE دیدگاه یک مغازه دار در مورد کیفیت مواد غذایی

اولکامیز-  گاهی اوقات انسان با افرادی روبرو می شود که هیج توقع و انتظاری برای شنیدن سخنان مهمی از آنها ندارد. اما با کمال تعجب سخنان مهمی از آنها سر می زند. حتماً به خاطر همین چیزهاست که گفته می... ادامه مطلب ..
IMAGE ضررهای اجتماعی بی اعتمادی

اولکامیز- گفتاری از امان محمد خوجملی: افزایش مشکلات اقتصادی سبب افزایش مشکلات اجتماعی هم می شود. مشکلات اجتماعی نابسامنی های زیادی را در رفتار فردی و جمعی و گروهی بوجود می آورد که به همه ی افراد... ادامه مطلب ..
IMAGE فرهنگ تقدیس

اولکامیز- دکتر صادق زیباکلام فعال سیاسی و صاحب نظر مسائل سیاسی کشور  در سایت شخصی اش نوشت : توئیتی که بعد از مصاحبه تلویزیونی سه‌شنبه‌شب هفته گذشته آقای رئیس‌جمهور گذاردم مبنی بر اینکه «به... ادامه مطلب ..
IMAGE تکثر هویتی

دکتر ناصر فکوهی استاد انسان شناسی دانشگاه تهران و مدیر "موسسه انسان شناسی و فرهنگ" در مصاحبه با خبرنگار عصرایران به موضوع هویت و جامعه امروز پرداخته است. به گزارش عصر ایران، متن گفت و گو به... ادامه مطلب ..
IMAGE ضرورت بازسازی قدرت نرم ایران در منطقه و فراسوی آن

خبر آنلاین - دیاکو حسینی : دنیای ما با بحران کانون‌های قدرت نرم همراه است و این باید فرصتی برای ایران در نظر گرفته شود که با بهبود دادن عملکرد فتح قلب‌ها و ذهن‌ها، به سوی تشکیل منطقه قوی‌تری... ادامه مطلب ..
IMAGE الزامات ثبت جهانی گنبد قابوس

 ایرنا- جعفر خاندوزی : 1 - میراث جهانی یونسکو (World Heritage Sites) به مجموعه‌ مکان ‌های فرهنگی و یا طبیعی ثبت‌ شده در سازمان جهانی یونسکو مانند جنگل، کوه، آبگیر، صحرا، بقعه، ساختمان، مجموعه و یا شهر... ادامه مطلب ..
IMAGE جایزه نوبل فیزیک سال ۲۰۱۷

اولکامیز-  امید کوکبی در کانال تلگرامی اش نوشت :  همونطور که انتظارش میرفت جایزه نوبل فیزیک امسال به سه فیزیکدانانی داده شد که تو کشف امواج گرانشی نقش عمده رو داشتن: رِینر وایس، بَری باریش و... ادامه مطلب ..
IMAGE ادامه گفتگوی سیاسی دکتر سارلی

اولکامیز- بخش دوم گفتگوی داغ و سیاسی با دکتر اراز محمد سارلی را به نقل از گروه فراغی در ذیل می خوانید . مدیریت این مصاحبه با خانم قرنجیک و ابراهیم دوگونچی بود.  ادامه مطلب ..
IMAGE نقد کتاب "گناه آینه" اثر عبدالملک خرمالی

 اولکامیز- "گناه آینه" دومین اثر ادبی عبدالملک خرمالی شاعر خلاق و پریسکه سرای ترکمن صحراست که در نوع خود قابل توجه می باشد.  چندی پیش استاد قربان صحت بدخشان نویسنده و صاحب نظر فرهنگ و ادبیات... ادامه مطلب ..
IMAGE بابک زنجانی درون ما

عصر ایران - احسان محمدی : ژیمناستیک واژگان یکی از تخصص‌های ایرانی است. زمانی در سریال «شب‌های برره» افعال معکوس به‌عنوان سوژه‌ای پرطرفدار دستمایه شوخی‌های کلامی شد که حتی به متن جامعه هم... ادامه مطلب ..
IMAGE مراسم عاشورا و تاسوعا و اهل سنت

 اولکامیز- گفتاری از امان محمد خوجملی: ماه محرم ماه سوگواری وعلی الخصوص دو روز تاسوعا  و عاشورا دهم محرم روز شهادت امام حسین علیه السلام روز عزاداری سراسری برادران شیعه می باشد. ادامه مطلب ..
IMAGE مرد آرام و خندان

اولکامیز - سه روز از دومین سالگرد وفات نقدی گل چشمه یکی  از بزرگان و  سیاسیون بنام ترکمن صحرا می گذرد مطلبی به قلم بهزاد گل چشمه در فضای مجازی بازنشر شده بود که در پی می آید :  ادامه مطلب ..
IMAGE تاملی بر همه پرسی استقلال کردستان عراق

عصرایران ؛ رضا غبیشاوی - همه پرسی استقلال کردستان عراق روز دوشنبه (3 مهر) برگزار شد.   در این باره می توان به نکاتی اشاره داشت. ادامه مطلب ..
IMAGE آیا کفار باید از ما بترسند ؟

اولکامیز- امان محمد خوجملی: در ایران صحبتها و رفتارهای خارج از عرف و عادت کم نیستند. یکی از مشکلاتی که در جامعه امروز ایران دیده می شود نحوه ی بر خورد با کفار یا با کشورهای غربی است. ادامه مطلب ..
IMAGE نقدی بر اوتیسم اجتماعی

 اولکامیز- این مطب تحلیلی چندی پیش به قلم ( ع . بخارایی ) در نشریه گلشن مهر منتشر شده است که به نقد رفتار سیاسی برخی از اصلاح طلبان پرداخته است که بی کم و کاست در پی می آید : کمی « نا در خودمانده »... ادامه مطلب ..
IMAGE توانا بود هر که دانا بود

  مادرم و من جلوی برج قابوس، دوره راهنمایی، بعد از گرفتن جایزه رتبه اولی مسابقات علمی، گنبدکاووس، سال ۱۳۷۳ مطمئنا داشتنِ سواد خوندن و نوشتن یا مدرک تحصیلی به تنهایی به معنای دانایی و به تبع اون... ادامه مطلب ..
IMAGE اول خلقت

محسن رنانی / ۳۱ شهریور ۱۳۹۶ فردا اول مهر است. و برای من از وقتی مطالعاتم را به سوی «کودکی و توسعه» برده‌ام، دیگر اولِ مهر، اولِ مهر نیست، اول خلقت است. همه چیز از اول مهر آغاز می شود. سرنوشت یک... ادامه مطلب ..
چرا نباید بی تفاوت بود ؟

عصر ایران؛مازیار آقازاده - شاید برای بسیاری از انسان های روی کره خاکی کمک کردن برای التیام زخم های انسان هایی هزاران کیلومتر دورتر از آنها معنا و مفهومی نداشته باشد و این دسته از انسان ها بر... ادامه مطلب ..
IMAGE آیدئنگ گیجه

 اولکامیز- شاپور دوجی : عادت به نوشتن ندارم آدم دست به قلم نیستم شاید بعضی وقتها کتاب شعری به دست بگیرم، چون عاشق شعروشاعران هستم... ادامه مطلب ..
تحلیل اجتماعی یک شعر

اولکامیز - امان محمد خوجملی: بعضی از اشعار سروده شده ی شاعران در ایام قدیم معانی و مضامینی بسیار عمیق و تاثیر گذاری داشته اند. اما به مرور زمان با تغییر و تحولات اجتماعی و با بوجود آمدن ارزشهای... ادامه مطلب ..
IMAGE قجقی نژاد:صوفیه معمولا تحت تاثیر عقایدو آرای فرق غیر اسلامی بوده است

اولکامیز - کامبیز قجقی نژاد:با عرض سلام به کاربر محترم سایت وزین اولکامیز.کاربر محترمی سوال کردند:آیا شما با تمامی طرق صوفیه مخصوصا نقشبندیه که در منطقه ترکمن صحرا رواج دارد مخالف هستید؟پاسخ:... ادامه مطلب ..
نگاهی به فرامین اسلام

اولکامیز خوجه دردی قجقی : درفلسفه ی فرامین اسلام مانند: صدقات ؛ عشر؛ زکوة؛ خمس ؛ امربه معروف ونهی ازمنکر وغیره طوری طرح ووضع گردیده است: ادامه مطلب ..

اخبار


23 شهریور 1396

آخرین نظرات

براستی که پایانی شبیه فیلمهای هندی ، برازنده چنین سوژه و سناریو آشفته ایست .
سایت عصرایران ذیل مقاله فوق فقط نظرات موید متن فوق را منتشر می کند.و از انتشار سایر متون که با ادله ...
باسلام وخسته نباشید چه سهم خواهی باشه چه توقع فرقش چیه مطالبات است اینو رساندند که مطالبات ترکمنها م...
با سلام و ضمن سپاسگزاری ازمحقق ارجمند .به ذکر چند فامیل اکتفا نموده اند که گرچه میتوانستند به فامیل ...
با تشکر از زحمات محقق گرامی،فامیل های دیگری هم ساروانلی هستند .بیشتر به جند تا اشاره وتکرار نموده ای...
این قلب مورد نظر در نوشته همان قلب ارگانیک و تپنده در قفسه سینه است؟ یا چیز دیگری است؟ چگونه این قل...
من نمی دانم که تورکمن ها هم قبلا تعارفات مصلحتی را می دانستند یا اینکه در اثر هم جواری یاد گرفتند؟. ...
سلام بیشر به درد کارهای تحقیقاتی میخورد تا شهرداری
ضمن عرض سلام اقای خوجملی شما با به بکار بردن چنین عبارات و پاسخهایی خلاف واقعیت متن سوال در جوابیه...

آمار بازدید

تبلیغات در اولکامیز
09119738028
09111753677

تبلیغات هزینه نیست. سرمایه گذاری است.