1378.jpgاولکامیز - مقاله زیر  از بصیر شهنازی محقق ترکمن در باره یکی از تیره های طایفه دوگونچی به رشته تحریر در آمده است که می خوانید :
 
مقدمه                    
بر اساس شجره نامه های موجود در منطقه ترکمن صحرا ، طایفه دوگونچی به سه تیره : ساروانلی ، قره جه ارتقلی ، و عالینقی تقسیم می شود . سه تیره مذکور به مامش بن مراد بن خان محمد بن اتابای منسوب می باشند . (تنگلی )
دراین مقاله سعی بر ان است ، که در حد توان، تیره ساروانلی را از جهات مختلف مورد بررسی قرار داده ویافته های موجود را با مخاطبان در میان بگذارم.
شاید بررسی یک کلمه واتنونیم( نام تباری ) از نظر برخی مهم جلوه نکند ، اما کسانی که در کنار هویت فردی، دغدغه هویت گروهی واجتماعی  را نیز دارند، از جمله افراد طایفه دوگونچی مخصوصا ساروانلی ها اهمیت این موضوع را درک خواهند کرد . به هر حال این مقاله گامی است کوچک و رو به جلو . امید راسخ دارم که در اینده ، کسان دیگری در تصحیح وتکمیل ان خواهند کوشید .
 
تلفظ صحیح ساروانلی :
 
تلفظ صحیح این کلمه درزبان ترکمنی به  شکل ساروانلئ(sarwanly ) می باشد. ولی ساروانلی ها ان را با حذف « ن »و
تشدید « ل » سارواللئ  ( (sarwally )  تلفظ می کنند .
در زبان فارسی نیز این کلمه به صورت ساروانلی ( sarwanli ) تلفظ می شود.
 
ریشه شناسی تیره ساروانلی :
 
جهت بررسی این موضوع ، ابتدا از بحث روایی ان شروع می کنم، در ارتباط با ریشه ومعنی ومفهوم ساروانلی ، روایت
کوتاهی در میان انها وجود دارد، نور بردی  نوری از مرد بابایی چنین نقل می کند : « در روزگاران گذشته که بیشتر مردم به کارهای یدی وسخت می پرداختند و قدرت بدنی واستقامت خود را در میدان کار وعمل عرضه می کردند، افراد این تیره با توجه به داشتن برخیخصوصیات، توانایی و استقامت زیادی در کار نشان نمی دادند، به همین دلیل، دیگران به انها ، لقب ساروانلی  داده اند که به معنای افراد رنگ پریده و
شبیه بیمار، یا به عبارت دیگر دارای رنگ سفید وبور، که کار چندانی از دستشان 
بر نمی اید، می باشد. »
 
 اکنون به بررسی ان در منابع مکتوب می پردازم .
 
ساروانلی : تیره ای از طایفه یوموت شاخه اتا بای، ان از کلمه ساروان وپسوند لی عبارت می باشد . (اتا نیازف ص 176 )
به نظر می رسد در نوشته فوق، پسوند لی نشانه تعلق تیره ای بوده وساروانلی به معنی اهل تیره ساروان می باشد .
 
درارتباط با این موضوع ، تیره ای هم به نام «ساروان» درمیان طایفه سارئق در ترکمنستان که از طوایف بزرگ نه گانه ترکمن می باشد وجود دارد، که ممکن است در شناخت ریشه تیره ساروانلی به ما کمک بکند، لذا لازم می بینم نکاتی نیزراجع به ان ارائه نمایم .
«معانی قابل حدس ساروان عبارتند از :
 
۱_ازاتنونیم ترکی سارمان ، ودارای دو بخش است : < سار ، ساری + مان >
۲_ازکلمه ساروان به معنای « ساربان »، لقب بنیانگذار طایفه است » . 
(اتانیازف، ص ۱۷۶_ ۱۷۵)
 
در تفسیر معانی مذکور باید بگویم :
 
درمعنای اول _ ساروان کلمه ای ترکی ودر اصل سارمان بوده، بخش اول ان «سار» است که مخفف ساری می باشد .  ساری در زبان ترکمنی به معانی « رنگ زرد ، طرف» است، ( متقی، ص ۳۴۹ ) که در این جا به معنی زرد می باشد . همچنین « ساری ، نام طایفه قدیمی ترک وشکل قدیمی اتنونیم سارئق است ». ( اتانیازف، ص ۱۷۷ ) 
اما قبل از پرداختن به معانی بخش دوم یعنی «مان » ، لازم می دانم  که ابتدا به تغییرات احتمالی اشکال تلفظی ان اشاره ای داشته باشم، پسوند «مان» با توجه به تغییر « م » به « ب »در ترکی، قابلیت تبدیل به «بان » را دارد . (قفس اوغلو، ص ۹) ، از طرفی پسوند « بان » نیز در زبان ترکمنی با تغییر « ب»به«و» به صورت  « وان»نیز تلفظ می شود، مثل« باغبان به شکل باغوان» . (متقی، ص۱۵۳)
طبق ان چه گفته شد، اگر چه در کلمه سارمان احتمال تغییر « مان » به « بان »و در نهایت به « وان » امکان پذیر به نظر می رسد، ولی در مورد وقوع ان، نمی توان با قاطعیت نظر داد .
 
در مورد معانی « مان » نیز نظرا ت مختلفی از سوی پڑوهشگران ارائه شده است که به برخی از انها اشاره می کنم :
وندهای « من/men » و «مان/man » در ترکی، چه در حالت پیشوند وچه در حالت پسوند، به اسامی وافعال وصفات الصاقی خودهمیشه معنای augmentitf (مبالغه ، زیادت، بزرگی، تشدید )
می بخشند.از جمله:اقمان (بسیارسفید)، قارامان (بسیارتیره) و ... (قفس اوغلو، ص۱۰-۹ ) . طبق این نظر ، سارمان نیز به معنی بسیار زرد می باشد .
یره مییف « مان » را « ادم، مردم » معنی می کند . ولی به نظر اریستف مان یا بان در گذشته به معنای « سرزمین، کشور » بوده ودر تداوم به پسوند جمع تبدیل گردیده است . ( اتا نیارف، ص۱۱۷-۲۲۵-۲۲۴)
بنا بر این در معنای اول، کلمه سارمان یا ساروان را می توان ، بسیار زرد، مردم زرد، و زردها نامید، که البته منظور از زرد در ان ، بور و سفید می باشد.
 
با توجه به انچه بیان گردید، از انجایی که بعضی از پیوندهای موجود در میان اتنونیم های ترکمن ها به صورت پیوندهای سیاسی درون ایلی بوده ، همچنین با عنایت به تشابه کلمات ساروان و ساروانلی، بعید نیست که بخش هایی از تیره ساروان از طایفه سارئق ، با نام ساروانلی در ترکیب طایفه دوگونچی وایل اتابای قرار گرفته باشند . ولی فعلا وبا اطلاعات موجود ، نمی توان بطور یقین دراین مورد نظر داد.
 
درمعنای دوم _ ساروان کلمه ای فارسی ودر اصل ساربان بوده ، و دارای دو بخش < سار + بان > می باشد . 
سار به معنی شتر و بان به معنی محافظت کننده ونگاه دارنده است.( دهخدا، ص ۱۳۲۳۲ )
درفارسی « با » را به « واو » تبدیل می کنندو ساروان به معنی ساربان است که  شتردارمی باشد. ( دهخدا، ص ۱۳۲۴۵ )
 
کلمه ساروان و اشکال دیگر ان یعنی ساربان وسارمان علاوه بر لقب بنیانگذار طایفه ، ممکن است نام بنیانگذار طایفه نیز
باشد، چون در میان اقوام ترک ومغول ، چنین نام هایی رایج بوده است . 
مثل ساربان یا سارمان بن جغتای ، پنجمین پسر جغتای بن چنگیز، و ساربان یا ساروان ابن نیک پی ، ازاطرافیان امیر نوروز سردار معروف غازان . ( دهخدا، ص ۱۳۲۳۳ ) همچنین ساروان به عنوان نام مکان نیز مطرح می باشد. برای مثال در لغت نامه دهخدا چنین امده است: ساروان ناحیتی است ( به خراسان از گوزکانان قدیم ). ( دهخدا، ص ۱۳۲۴۵ )
 
درحال حاضر، گوزکانان یا گوزگان قدیم، شامل سه ولایت ( استان ) جوزجان، فاریاب و سرپل در افغانستان می باشد و نکته قابل توجه ان است که جوزجان وفاریاب از ولایات اصلی سکونت ترکمن ها در افغانستان هستند.
درجمع بندی کلی این قسمت باید بگویم:
با ان که بین معنای اول ساروان و روایت نقل شده تا حدودی همخوانی وجود دارد، ولی برای یک اظهار نظر دقیق ونهایی در این موضوع ، هنوز زود می باشد وبه تلاش وپڑوهش بیشتری نیاز دارد .
 
مکان های اصلی سکونت ساروانلی ها در منطقه ترکمن صحرا :
۱_شهرستان گنبدقابوس
_شهر گنبدقابوس (شامل فامیل های بابایی، مددی، خاکپور، نوری ) 
_روستای دوز اولوم ( با فامیل خاکپور)
_روستای قره ماخر ( شامل فامیل های خاکپور، نوری )
_روستای اق غایا ( با فامیل خاکپور )
۲_شهرستان اق قلا
_   شهر اق قلا ( شامل فامیل های توکلی ، نوری ) 
 
_ روستای دوگونچی ( شامل فامیل های توکلی، نوری )
_ روستای حاجی قره ( با فامیل توکلی )
 
(نوری، عزتی )
از اقایان، نوربردی نوری ، عبدالرحیم عزتی ، محمد توانگری، که در نوشتن
این مقاله، مرا یاری کردند، نهایت تشکر
را دارم .
منابع و ماخذ:
۱_اتانیازف، سلطان شا، فرهنگ اتنونیم های ترکمن ها، ترجمه احمد مرادی، المان،
سال ۲۰۰۵میلادی
۲_تنگلی، عبدالرحمن، شیرن بیان در شجره ترک زبان ( شجره نامه )،انتشارات
مکتبه الاسلامیه حاجی طلایی، گنبدقابوس
۳_دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخذا، جلد نهم، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدوره جدید، ۱۳۷۷ 
۴_قفس اوغلو، ابراهیم، نام ترکمن، مفهوم وماهیت ان ( ۲) ، ترجمه بی بی مریم شرعی، فصلنامه یاپراق، سال دوم،
پاییز ۱۳۷۸ ، شماره ۷ _۴
۵_متقی،نور محمد، فرهنگ سینا، چاپ اول، زمستان۱۳۷۱
 
 

ارسال نظر به عنوان مهمان

0

کاربرانی که در این گفتگو شرکت کرده اند

  • مهمان - مهمان

    به نظر می آید جامعه ی ترکمن قدر محققانی مثل آقای شهنازی را نمی داند. در عسرت این روزگار افراد این چنینی را باید ارج نهاد. تلاشی بی دریغ. در خور و شایسته است که محققانی این چنینی را تشویق کرد و به آن ها و نوشته هاشان احترام گذاشت. این افراد بدون هیچ مزد و منتی برای جامعه ترکمن دل می سوزانند. به نظرتان ایشان باید فوتبالیست باشد و درآمدهای نجومی مثل فلانی تا شماها به سمتش برگردین و نگاه کنید. او فردا سی ساله شد می رود. اما روشن فکران آگاهی بخشان جامعه بعد از مرگ هم با نوشته هایشان در رشد افکارعمومی تاثیرگذارند. به درود.

  • مهمان - گنبدی پور

    شما از کجا می دانید او سی ساله شده است شما یا علم غیب دارید یا...

  • مهمان - ثمری

    با تشکر از زحمات محقق گرامی،فامیل های دیگری هم ساروانلی هستند .بیشتر به جند تا اشاره وتکرار نموده اید. باز هم از درج این چنین اطلاعاتی بسیار خرسند شدم .

  • مهمان - ثمری

    با سلام و ضمن سپاسگزاری ازمحقق ارجمند .به ذکر چند فامیل اکتفا نموده اند که گرچه میتوانستند به فامیل های دیگری اشاره می نمودند بهتر می شد. باز هم از اطلاعاتی دادند کمال تشکر وقدردانی را داریم.

یادداشت

به یاد نادر ابراهیمی *

عصر ایران؛ مهرداد خدیر- امروز 16 خرداد 1397 دهمین سالروز خاموشی نادر ابراهیمی نویسندۀ خوش‌ذوق ایرانی است که بیشتر با آثاری چون  مجموعۀ «آتش بدون دود» و «‌یک عاشقانۀ آرام» و همچنین «سه دیدار»،... ادامه مطلب ..
IMAGE چرا در جا می زنیم ؟

اولکامیز- جعفر محمدی سردبیر و صاحب امتیاز سایت پر مخاطب عصر ایران نوشت :  چرا در جا می زنیم؟ این سوالی است که از زاویه های مختلفی می توان بدان نگریست و آن را کاوید. امروز می خواهم یکی از مهم  ترین... ادامه مطلب ..
IMAGE نقد و بررسی تقویم ترکمنی ایل آمان

اولکامیز- لطیف ایزدی: تقویم ترکمنی 1397 " ایل آمان " به همت و کوشش عاشورمحمد رئوفی نیمه دوم بهمن ماه 96 با تبلیغات گسترده در فضای مجازی و تیراژ وسیع منتشر گردید که در نوع خود کاری تازه و نو بود ولی از... ادامه مطلب ..
IMAGE کدام قانون، کدام مجلس، آقای لاریجانی ؟!

 عصر ایران؛ مهرداد خدیر- «‌مجلس شورای اسلامی آمادگی دارد با توجه به کمبودهایی که در زمینۂ قوانین مربوط به حوزۂ فناوری اطلاعات و ارتباطات و فضای مجازی در کشور وجود دارد با استفاده از ظرفیّت... ادامه مطلب ..
IMAGE اسب ها را نکشید

90 اسب در چند روز کشته شدند، در مناطق مرزي. نماينده نقده و اشنويه راهي منطقه شده و با مسئولان استاني نشست‌هايي داشته است. ادامه مطلب ..
IMAGE حضرت آیت‌الله، «بی‌بندوبار» همان جوان انقلابی نزدیک انتخابات نیست؟

عصر ایران؛ مصطفی داننده- آیت‌الله سید احمد علم‌الهدی امام جمعه شهر مشهد فرموده‌اند: «با کنسرت، موسیقی مبتذل و نابهنجار و فسق و فجور خیابانی جوان شاد نمی‌شود، این یک آب‌نبات چوبی است که به... ادامه مطلب ..
IMAGE در رثای سلاله

اولکامیز- با کمال تأسف باخبر شدیم که صحرای ما شاهد فاجعه ای بس دردناک و جانگداز که وجدان بشریّت را بلزه درآورده است، می باشد.  ادامه مطلب ..
IMAGE ضرورت نگاه روشنفکرانه به اشعار فراغی

اولکامیز- - گفتاری از یحیی یاری : یکی از عمده مشکلاتی که در پی یافتن سیرتاریخی و تحّول ذهنی شاعران ما وجود دارداینست که ،شاعران قدیم ما،سیرتاریخی وتحول ذهنی خود را ثبت نکرده اند ادامه مطلب ..
IMAGE یدی منزئل

اولکامیز- شعری از حاجی مراد آق شاعر خوش ذوق گنبدی  ادامه مطلب ..
IMAGE دیدار با دکتر شهروز آق آتابای

اولکامیز-  فرهاد قاضی ❇️دیشب با هماهنگی قبلی برای اولین بار بعد از عمل جراحی و گذراندن دوره ی نقاهت باتفاق خانم به دیدار دکتر شهروز آق آتابای محقق و مترجم جوان ترکمن رفتیم. ❇️شهروز نزدیک به ۳... ادامه مطلب ..
IMAGE تحلیلی بر پروژه پتروشیمی گلستان و ارائه راهکارها

اولکامیز-  رحمان قره باش دانشجوي دكترا مديريت كسب وكار : الف :مقدمه:معرفی پروژه پتروشیمی گلستان: ادامه مطلب ..
IMAGE اکبر پیرا مدیر " ساچاق "

اولکامیز- متولد 1351 شمسی درسلاق غایب یکی از روستاهای غرب گنبد . ادامه مطلب ..
IMAGE یک پایان تلخ بهتر از تلخی بی پایان است

اولکامیز- محمد سلاق : هنگامیکه برای چندمین بار توسط گروههای درگیر در سوریه از سلاح های شیمیایی به بهانه های مختلف بر سر مردم مظلوم و مستاصل سوریه بکارگیری شد جهان در بهت وحیرت فرو ماند وهمگان را... ادامه مطلب ..
IMAGE گزارش مسابقات جام نوروز در دوگونچی

اولکامیز-  دوگونچی روستایی که به گفته بزرگان و ریش سفیدان قرار بود شهر شود ولی کمی آنطرفتر بخاطر وجود پل قدیمی ورق برگشت و قصبه آق قلا به عنوان شهر انتخاب شد. ادامه مطلب ..
IMAGE دلنوشته پرویز مدنی برای پدر هنرمندش

     اولکامیز- پرویز مدنی یکی از فرزندان اهل نظر مرحوم قرباندوردی مدنی در باره پدرش نوشت : مدیر محترم سایت وزین اولکامیر. قبل از بیان عرایضم بنده بار دیگر سپاس و قدردانی خود و بازماندگان آن... ادامه مطلب ..
IMAGE دهکده های گردشگری نیازمند تفکری نو

اولکامیز- عائشه قزلجه کارشناس مدیریت بازرگانی : بزرگترین ایراد دهکده های گردشگردی یا نوروز گاههایی که در جای جای استان گلستان بنا شده است این است که متاسفانه کمترین توجه به انتقال حس خوب... ادامه مطلب ..
IMAGE گفتگوی اولکامیز با امان محمد خوجملی - قسمت دوم

اولکامیز- لطیف ایزدی : دومین بخش از گفتگوی صریح و شفاف اولکامیز با  یکی ازفعالترین یادداشت نویس سیاسی - اجتماعی - دینی  ترکمن صحرا را در ذیل می خوانید :  ادامه مطلب ..
IMAGE حب مقام و مقام پرستی

اولکامیز-  به قلم وحید دلیجه فعال سیاسی رسانه ای : 🌺بسم الله الرحمن الرحیم 🌺 تِلْک الدَّارُ الْاخِرةُ نَجْعَلُها لِلَّذینَ لا یرِیدُونَ عُلُوّاً فِی الْأرِضِ وَ لافَساداً وَالْعاقِبَةُ... ادامه مطلب ..
IMAGE دخالت و قضاوت ممنوع!

اولکامیز-  زبیده سوقی عضو شورای مرکزی حزب مجمع زنان اصلاح طلب کشور: اگه میشد این جمله رو تو جامعه جا انداخت باور کنید زندگی خیلی زیباتر و راحت تر میشد. ادامه مطلب ..
IMAGE غوغای چنار در نوروزگاه گنبد

 به گزارش اولکامیز گروه موسیقی چنار در دهکده گردشگری گنبد غوغا به پا کرد. ادامه مطلب ..
IMAGE تحلیلی متفاوت از محمد توانگری

اولکامیز- در پاسخ به سوال مدیر سایت اولکامیز مهم ترین اتفاق سال 96 اعتراضات خیابانی دی ماه بود که حاصل تخریب روان عمومی ست. آن جا که سیاست به قول آلن بدیو کنترل نفرت است نه کنترل عشق، پس بگذارید... ادامه مطلب ..
IMAGE دهکده گردشگری آق قلا و ذکر سه نکته

اولکامیز- ساعت ۱۱ ساعت به وقت رسمی به همراه خانواده با شور و شوق زیادی به تماشای دهکده گردشگری آق قلا رفتم ولی در کمال تعجب دیدم که درها بسته بود و چراغها خاموش‌. دهکده گویی در خوابی عمیق به سر... ادامه مطلب ..
IMAGE دکتر سارلی : رادیو گرگان به ترکمنها خدمت کرد

اولکامیز-  سخنان دکتر اراز محمد سارلی در مراسم نکوداشت موسی جرجانی را در ذیل میخوانید :  ادامه مطلب ..
IMAGE احسان مکتبی: قدر درختان مثمر فرهنگ را بدانیم

 اولکامیز- احسان مکتبی مدیر کل امور سیاسی - انتخاباتی استانداری گلستان یکی از سخنرانان اصلی مراسم بزرگداشت موسی جرجانی در آق قلا بود. ادامه مطلب ..
IMAGE سخنان استاد هوشنگ جاوید در آق قلا

اولکامیز-  سخنرانی استاد هوشنگ جاوید بنیانگذار موسیقی نواحی کشور در مراسم بزرگداشت موسی جرجانی مورد توجه حاضرین قرار گرفت. مهمترین بخش سخنان این صاحبنظر و استاد موسیقی مقامی کشور را به روایت... ادامه مطلب ..

اخبار


16 فروردين 1397

آخرین نظرات

دهه ی شصت ؛ ما - بچه های محله ی خالدنبی گنبد - با همان کتاب ها یعنی: عقیده ی ترکمانی و تحفة الرجال ،...
در مورد ذکر تاریخ تولدها اسم یکی از افرادی که میشناختم و کارمند شده بود رو دیدم
متاسفانه این رفتارها روش عادی برای بعضی شده است بنابر این بهتر است قبل از رای دادن به فکر این گونه س...
وقتی برای جلف بازیهای " اندی " ، "خوشگلا باید برقصند " و عربده های گوشخراش مقلدان او از بلندگوهای پر...
امیدارم اول به یک نتیجه واحد درکتابت وتلفظ برسند چون آموزشهای سلیقه ای در ادوار آبنده سر در گمی را ب...
تلگرام به کجای مسایل خانوادگی ورود کرده اصلا تلگرام که فقط یه بستره به چیزی ورود نمیکنه
سلام آقای قجقی ان شاءالله نماز روزتون قبول باشه مهدی یزدان پرست هستم.
با عرض تشکر برای زحمت هایی ک...
درود بر شما
گفتگوی جالب و بسیار شفافی بود که کمتر در کشور شاهدش هستیم چه برسد به ترکمن صحرا
بخصوص ...
باسلام
ضمن تبریک سالروزولادت شاعرواندیشمندبزرگ مشرق زمین مختومقلی فراغی بحضورتمامی دوستداران و ارا...

آمار بازدید

تبلیغات در اولکامیز
09119738028
09111753677

تبلیغات هزینه نیست. سرمایه گذاری است.