1378.jpgاولکامیز - مقاله زیر  از بصیر شهنازی محقق ترکمن در باره یکی از تیره های طایفه دوگونچی به رشته تحریر در آمده است که می خوانید :
 
مقدمه                    
بر اساس شجره نامه های موجود در منطقه ترکمن صحرا ، طایفه دوگونچی به سه تیره : ساروانلی ، قره جه ارتقلی ، و عالینقی تقسیم می شود . سه تیره مذکور به مامش بن مراد بن خان محمد بن اتابای منسوب می باشند . (تنگلی )
دراین مقاله سعی بر ان است ، که در حد توان، تیره ساروانلی را از جهات مختلف مورد بررسی قرار داده ویافته های موجود را با مخاطبان در میان بگذارم.
شاید بررسی یک کلمه واتنونیم( نام تباری ) از نظر برخی مهم جلوه نکند ، اما کسانی که در کنار هویت فردی، دغدغه هویت گروهی واجتماعی  را نیز دارند، از جمله افراد طایفه دوگونچی مخصوصا ساروانلی ها اهمیت این موضوع را درک خواهند کرد . به هر حال این مقاله گامی است کوچک و رو به جلو . امید راسخ دارم که در اینده ، کسان دیگری در تصحیح وتکمیل ان خواهند کوشید .
 
تلفظ صحیح ساروانلی :
 
تلفظ صحیح این کلمه درزبان ترکمنی به  شکل ساروانلئ(sarwanly ) می باشد. ولی ساروانلی ها ان را با حذف « ن »و
تشدید « ل » سارواللئ  ( (sarwally )  تلفظ می کنند .
در زبان فارسی نیز این کلمه به صورت ساروانلی ( sarwanli ) تلفظ می شود.
 
ریشه شناسی تیره ساروانلی :
 
جهت بررسی این موضوع ، ابتدا از بحث روایی ان شروع می کنم، در ارتباط با ریشه ومعنی ومفهوم ساروانلی ، روایت
کوتاهی در میان انها وجود دارد، نور بردی  نوری از مرد بابایی چنین نقل می کند : « در روزگاران گذشته که بیشتر مردم به کارهای یدی وسخت می پرداختند و قدرت بدنی واستقامت خود را در میدان کار وعمل عرضه می کردند، افراد این تیره با توجه به داشتن برخیخصوصیات، توانایی و استقامت زیادی در کار نشان نمی دادند، به همین دلیل، دیگران به انها ، لقب ساروانلی  داده اند که به معنای افراد رنگ پریده و
شبیه بیمار، یا به عبارت دیگر دارای رنگ سفید وبور، که کار چندانی از دستشان 
بر نمی اید، می باشد. »
 
 اکنون به بررسی ان در منابع مکتوب می پردازم .
 
ساروانلی : تیره ای از طایفه یوموت شاخه اتا بای، ان از کلمه ساروان وپسوند لی عبارت می باشد . (اتا نیازف ص 176 )
به نظر می رسد در نوشته فوق، پسوند لی نشانه تعلق تیره ای بوده وساروانلی به معنی اهل تیره ساروان می باشد .
 
درارتباط با این موضوع ، تیره ای هم به نام «ساروان» درمیان طایفه سارئق در ترکمنستان که از طوایف بزرگ نه گانه ترکمن می باشد وجود دارد، که ممکن است در شناخت ریشه تیره ساروانلی به ما کمک بکند، لذا لازم می بینم نکاتی نیزراجع به ان ارائه نمایم .
«معانی قابل حدس ساروان عبارتند از :
 
۱_ازاتنونیم ترکی سارمان ، ودارای دو بخش است : < سار ، ساری + مان >
۲_ازکلمه ساروان به معنای « ساربان »، لقب بنیانگذار طایفه است » . 
(اتانیازف، ص ۱۷۶_ ۱۷۵)
 
در تفسیر معانی مذکور باید بگویم :
 
درمعنای اول _ ساروان کلمه ای ترکی ودر اصل سارمان بوده، بخش اول ان «سار» است که مخفف ساری می باشد .  ساری در زبان ترکمنی به معانی « رنگ زرد ، طرف» است، ( متقی، ص ۳۴۹ ) که در این جا به معنی زرد می باشد . همچنین « ساری ، نام طایفه قدیمی ترک وشکل قدیمی اتنونیم سارئق است ». ( اتانیازف، ص ۱۷۷ ) 
اما قبل از پرداختن به معانی بخش دوم یعنی «مان » ، لازم می دانم  که ابتدا به تغییرات احتمالی اشکال تلفظی ان اشاره ای داشته باشم، پسوند «مان» با توجه به تغییر « م » به « ب »در ترکی، قابلیت تبدیل به «بان » را دارد . (قفس اوغلو، ص ۹) ، از طرفی پسوند « بان » نیز در زبان ترکمنی با تغییر « ب»به«و» به صورت  « وان»نیز تلفظ می شود، مثل« باغبان به شکل باغوان» . (متقی، ص۱۵۳)
طبق ان چه گفته شد، اگر چه در کلمه سارمان احتمال تغییر « مان » به « بان »و در نهایت به « وان » امکان پذیر به نظر می رسد، ولی در مورد وقوع ان، نمی توان با قاطعیت نظر داد .
 
در مورد معانی « مان » نیز نظرا ت مختلفی از سوی پڑوهشگران ارائه شده است که به برخی از انها اشاره می کنم :
وندهای « من/men » و «مان/man » در ترکی، چه در حالت پیشوند وچه در حالت پسوند، به اسامی وافعال وصفات الصاقی خودهمیشه معنای augmentitf (مبالغه ، زیادت، بزرگی، تشدید )
می بخشند.از جمله:اقمان (بسیارسفید)، قارامان (بسیارتیره) و ... (قفس اوغلو، ص۱۰-۹ ) . طبق این نظر ، سارمان نیز به معنی بسیار زرد می باشد .
یره مییف « مان » را « ادم، مردم » معنی می کند . ولی به نظر اریستف مان یا بان در گذشته به معنای « سرزمین، کشور » بوده ودر تداوم به پسوند جمع تبدیل گردیده است . ( اتا نیارف، ص۱۱۷-۲۲۵-۲۲۴)
بنا بر این در معنای اول، کلمه سارمان یا ساروان را می توان ، بسیار زرد، مردم زرد، و زردها نامید، که البته منظور از زرد در ان ، بور و سفید می باشد.
 
با توجه به انچه بیان گردید، از انجایی که بعضی از پیوندهای موجود در میان اتنونیم های ترکمن ها به صورت پیوندهای سیاسی درون ایلی بوده ، همچنین با عنایت به تشابه کلمات ساروان و ساروانلی، بعید نیست که بخش هایی از تیره ساروان از طایفه سارئق ، با نام ساروانلی در ترکیب طایفه دوگونچی وایل اتابای قرار گرفته باشند . ولی فعلا وبا اطلاعات موجود ، نمی توان بطور یقین دراین مورد نظر داد.
 
درمعنای دوم _ ساروان کلمه ای فارسی ودر اصل ساربان بوده ، و دارای دو بخش < سار + بان > می باشد . 
سار به معنی شتر و بان به معنی محافظت کننده ونگاه دارنده است.( دهخدا، ص ۱۳۲۳۲ )
درفارسی « با » را به « واو » تبدیل می کنندو ساروان به معنی ساربان است که  شتردارمی باشد. ( دهخدا، ص ۱۳۲۴۵ )
 
کلمه ساروان و اشکال دیگر ان یعنی ساربان وسارمان علاوه بر لقب بنیانگذار طایفه ، ممکن است نام بنیانگذار طایفه نیز
باشد، چون در میان اقوام ترک ومغول ، چنین نام هایی رایج بوده است . 
مثل ساربان یا سارمان بن جغتای ، پنجمین پسر جغتای بن چنگیز، و ساربان یا ساروان ابن نیک پی ، ازاطرافیان امیر نوروز سردار معروف غازان . ( دهخدا، ص ۱۳۲۳۳ ) همچنین ساروان به عنوان نام مکان نیز مطرح می باشد. برای مثال در لغت نامه دهخدا چنین امده است: ساروان ناحیتی است ( به خراسان از گوزکانان قدیم ). ( دهخدا، ص ۱۳۲۴۵ )
 
درحال حاضر، گوزکانان یا گوزگان قدیم، شامل سه ولایت ( استان ) جوزجان، فاریاب و سرپل در افغانستان می باشد و نکته قابل توجه ان است که جوزجان وفاریاب از ولایات اصلی سکونت ترکمن ها در افغانستان هستند.
درجمع بندی کلی این قسمت باید بگویم:
با ان که بین معنای اول ساروان و روایت نقل شده تا حدودی همخوانی وجود دارد، ولی برای یک اظهار نظر دقیق ونهایی در این موضوع ، هنوز زود می باشد وبه تلاش وپڑوهش بیشتری نیاز دارد .
 
مکان های اصلی سکونت ساروانلی ها در منطقه ترکمن صحرا :
۱_شهرستان گنبدقابوس
_شهر گنبدقابوس (شامل فامیل های بابایی، مددی، خاکپور، نوری ) 
_روستای دوز اولوم ( با فامیل خاکپور)
_روستای قره ماخر ( شامل فامیل های خاکپور، نوری )
_روستای اق غایا ( با فامیل خاکپور )
۲_شهرستان اق قلا
_   شهر اق قلا ( شامل فامیل های توکلی ، نوری ) 
 
_ روستای دوگونچی ( شامل فامیل های توکلی، نوری )
_ روستای حاجی قره ( با فامیل توکلی )
 
(نوری، عزتی )
از اقایان، نوربردی نوری ، عبدالرحیم عزتی ، محمد توانگری، که در نوشتن
این مقاله، مرا یاری کردند، نهایت تشکر
را دارم .
منابع و ماخذ:
۱_اتانیازف، سلطان شا، فرهنگ اتنونیم های ترکمن ها، ترجمه احمد مرادی، المان،
سال ۲۰۰۵میلادی
۲_تنگلی، عبدالرحمن، شیرن بیان در شجره ترک زبان ( شجره نامه )،انتشارات
مکتبه الاسلامیه حاجی طلایی، گنبدقابوس
۳_دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخذا، جلد نهم، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدوره جدید، ۱۳۷۷ 
۴_قفس اوغلو، ابراهیم، نام ترکمن، مفهوم وماهیت ان ( ۲) ، ترجمه بی بی مریم شرعی، فصلنامه یاپراق، سال دوم،
پاییز ۱۳۷۸ ، شماره ۷ _۴
۵_متقی،نور محمد، فرهنگ سینا، چاپ اول، زمستان۱۳۷۱
 
 

ارسال نظر به عنوان مهمان

0

کاربرانی که در این گفتگو شرکت کرده اند

  • مهمان - مهمان

    به نظر می آید جامعه ی ترکمن قدر محققانی مثل آقای شهنازی را نمی داند. در عسرت این روزگار افراد این چنینی را باید ارج نهاد. تلاشی بی دریغ. در خور و شایسته است که محققانی این چنینی را تشویق کرد و به آن ها و نوشته هاشان احترام گذاشت. این افراد بدون هیچ مزد و منتی برای جامعه ترکمن دل می سوزانند. به نظرتان ایشان باید فوتبالیست باشد و درآمدهای نجومی مثل فلانی تا شماها به سمتش برگردین و نگاه کنید. او فردا سی ساله شد می رود. اما روشن فکران آگاهی بخشان جامعه بعد از مرگ هم با نوشته هایشان در رشد افکارعمومی تاثیرگذارند. به درود.

  • مهمان - گنبدی پور

    شما از کجا می دانید او سی ساله شده است شما یا علم غیب دارید یا...

  • مهمان - ثمری

    با تشکر از زحمات محقق گرامی،فامیل های دیگری هم ساروانلی هستند .بیشتر به جند تا اشاره وتکرار نموده اید. باز هم از درج این چنین اطلاعاتی بسیار خرسند شدم .

  • مهمان - ثمری

    با سلام و ضمن سپاسگزاری ازمحقق ارجمند .به ذکر چند فامیل اکتفا نموده اند که گرچه میتوانستند به فامیل های دیگری اشاره می نمودند بهتر می شد. باز هم از اطلاعاتی دادند کمال تشکر وقدردانی را داریم.

IMAGE فراخوان جشنواره همگام با مختومقلی فراغی
شیوه نامه برگزاری مسابقات جشنواره همگام با مختومقلی فراغی شاعرو عارف نامی استان...

یادداشت

نسخه سلامتی شما فقط به وسیله خودتان نوشته می شود

اولکامیز- محمد خوجه ، نویسنده : سلامتی بزرگترین وباارزش ترین نعمت های خداوندمنان است.کمترکسی تاآن راازدست نداده است قدرو ارزش آن رانمیداندودرحالت عادی متوجه آن نیستند،فقط زمانی که سلامتی... ادامه مطلب ..
IMAGE تساهل در اسلام

اولکامیز- عبا آخوند محمدنژاد در گروه تلگرامی انسجام و وحدت در باره آسانی وآسان گیری در دین اسلام نوشت :  خداوند متعال راه های کسب رضایت خویش را، بسیار آسان نموده است ودر عین حال اگر چنان چه... ادامه مطلب ..
IMAGE یاد روزگاران قدیم در ترکمن صحرا بخیر

اولکامیز- دلنوشته سخی گوگلانی : یاد دوران کودکی هایمان بخیر ادامه مطلب ..
IMAGE خلیفه باغشی دردی خان بهادری

دردی باغشی 1331-نجی ئیلدا جرگلان اتراینگ مزارلیق دیان اوبه سئنده دایخان مشغله‌دا‌ دونیا ایندی. ادامه مطلب ..
IMAGE بازگشت به کدام انقلاب ؟

روزنامه  کارگزاران : محمد قوچانی: نسل اول انقلاب اکنون باید راه را بر نسل جدید بگشاید و حکومت را به آنان منتقل کند. ادامه مطلب ..
IMAGE انقلاب سیصد هزار نفری یا سه هزار نفری

اولکامیز- امان محمد خوجملی: اینکه گفته می شود در ایران صنعت طنز پر رونق است سخن یاوه و مفتی نیست و رگه هایی از حقیقت را در درونش دارد. ادامه مطلب ..
IMAGE چشم اندازی بر "چشمه " اولین دفتر شعر ابراهیم نوری – بخش دوم

اولکامیز- لطیف ایزدی*: " چشمه" اولین دفتر شعر ابراهیم نوری شاعر خوش قریحه کلاله ای اثری جذاب و پرمایه است . ادامه مطلب ..
IMAGE زمستان 96

 اولکامیز- بقلم دانگ اتار ارجبی : سخنم را با این جمله از فیلسوف و دانشمند عظیم الشان ایرانی که یکی دیگر از تخصص هایش  دانش پزشکی بود آغاز میکنم  ادامه مطلب ..
IMAGE چشم اندازی بر "چشمه" اولین اثر دفتر شعر ابراهیم نوری - بخش اول

اولکامیز- لطیف ایزدی ، دبیر ادبیات فارسی مدارس مراوه تپه ادامه مطلب ..
IMAGE انسان دوستی مولانا - قسمت دوم

اولکامیز- عبدالغفار علاقی : انسان کامل در هر زمانی به دنبال این است که به دیگران کمک کند و معرفت آنها را بالا ببرد. او با اخلاق حسنه خود زندگی می کند، لذا چهره زیبایی از خود به نمایش می گذارد، همه... ادامه مطلب ..
IMAGE اصلاح طلبان واقعی مقابل خواسته های مردم نمی ایستند

به نقل از سایت جلالی زاده : حدود ۹ ماه بعد از انتخابات اردیبهشت که با حضور گسترده مردم همراه شد و مردم نام حسن روحانی را تکرار کردند حالا عرصه سیاسی کشور با شرایطی جدید همراه شده است. ادامه مطلب ..
IMAGE حقیقت ایمان دینی

 پرستش هوای نفس هم بُت‌پرستی است و با این حساب، اگر من شیفتۀ عقاید خود شوم و آن‌ها را بپرستم، این هم نوعی بُت‌پرستی است. امّا کسی که حق‌پرست است، بُت‌پرست نیست و چون حق‌پرست است، شیفتۀ هوای... ادامه مطلب ..
IMAGE چگونه می توان تقصیر دولت ها از حکومتها را جدا کرد؟

امان محمد خوجملی: استیت یا دولت در نظامهای غربی بیشتر شامل نظام می شود. یعنی مجموعه ی قوای مجریه و مقننه و قضائیه و سایر نهادهای تحت اختیار. اما گاورمنت یا حکومت شامل قوه ی مجریه می شود. ادامه مطلب ..
IMAGE نسل نو و تفکرنو

اولکامیز- یحیی یاری : نوع پذیرش تغییر و تحولات اجتماعی عامل اختلاف دودیدگاه و تفکرات نسل جدید(نو)بانسل گذشته(قدیم) می باشد. ادامه مطلب ..
IMAGE نکاتی در باره شعر و اندیشه بای محمد قلیچی

اولکامیز- هر دو متولد بهاریم . سوم اردیبهشت سال جلالی چشم به جهان زیبا و پر رمز و راز گشودیم با این تفاوت که او بقول ترکمنها  یک " مؤچه " از من بزرگتر است. ادامه مطلب ..
ببار ای برف

  عصر ایران؛ مهرداد خدیر- و سرانجام برف بارید و امسال بیش از هر سال قدر برف را می دانیم و باید بدانیم. چرا که کابوس خشک سالی بیش از هر زمان دیگری سایه انداخته است. بیش از هر سال دیگر آلودگی هوا را... ادامه مطلب ..
آقای صدیقی! نماز جمعه هم فرصت است

عصر ایران؛ مهرداد خدیر- واکنش سریع و صریح رییس جمهور روحانی به سخنان حجت الاسلام صدیقی در خطبه های نماز جمعه تهران ناخرسندی امام جمعه موقت را در پی داشته است. ادامه مطلب ..
IMAGE سوختن در آب، غرق شدن در آتش

اولکامیز- سوختن در آب،غرق شدن در آتش بی رحم ترین پارادوکس دنیاست. خدایا دلم از دريايى گرفت كه زورش به آتش نرسيد.هر چه بسوزد آبش می زنند ، وای به روزی که آب بسوزد! @ulkamizcomمعجزه حضرت ابراهیم خلیل (ع)... ادامه مطلب ..
IMAGE شعر گونگل و ترجمه فارسی آن

اولکامیز- مهندس محمد طواق خوش کام  شاعر و ادیب  گنبدی یکی از بهترین مترجمان حال حاضر اشعار مختومقلی فراغی در ترکمن صحراست. ترجمه منظوم  شعر پر محتوای گونگول به زبان فارسی گویای این مدعاست .  ادامه مطلب ..
IMAGE نماز جمعه و تریبونی برای وحدت آفرینی

ایرنا- محمدستاری : به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی روز شنبه شانزدهم دیماه 1396 در حکمی حجت‌الاسلام و المسلمین... ادامه مطلب ..
ریشه اعتراضات را در داخل کشور و عملکرد خودتان جست و جو کنید

عصر ایران؛ جعفر محمدی* - بعد از حدود یک هفته، ناآرامی ها در کشور پایان گرفت اما ناآرامی های کلامی در برخی تریبون های نماز جمعه همچنان ادامه دارد.در ایامی که خیابان های حدود 80 شهر ایران درگیر... ادامه مطلب ..
IMAGE آنها که بذر نومیدی کاشتند پاسخ دهند

عصر ایران؛ مهرداد خدیر- برخی می گویند در این دو سه روز که فضا ملتهب شده چرا روحانی سکوت کرده و سخنی نمی گوید؟کسانی البته دوست داشتند او کلامی را بر زبان آورد تا آماج شعارهای خیابانی قرار گیرد و... ادامه مطلب ..
IMAGE گونده لیک

اولکامیز- دکتر ارازمحمد سارلی : ۶نجی دی آیی ۱۳۹۶ گچن گون قزلجه آق امام دا، استاد اراز بردینگ چادرینا باردیم. همه تانیش یوزلری گورودم. قزلجه لرینگ دأبينده، چادر اوچی بیلن ییقلیار. بأشی یدی سی... ادامه مطلب ..
IMAGE ایران امن یا ناامن ؟

اولکامیز-  یادداشتی از محمد سلاق : به نظر می رسد اقتصاد به شدت بیمار و درمانده و بدون درمانگر ایران این روزها بد جور سرد و بیرحمانه نفس هایمان را به شمارش انداخته ادامه مطلب ..
IMAGE فرهنگ پویا و ایستا از زاویه دیگر

اولکامیز- امان محمد خوجملی: مهمترین بخش فرهنگ ما ترکمنها دین و مذهب می باشد که در تار و پود جامعه ما رسوخ دارد. ادامه مطلب ..

اخبار

آخرین نظرات

به نظر من فارس و ترکمن فرق نداره
یکی باشه خدمت کنه
آقای ایزدی، واقعا خودتان به این اعتقاد دارید که یک فرماندار ترکمن برای گنبد انتصاب کنند حتی از میان...
باسلام برهمگی نویسندگان ودلسوزان ادبیات ترکمن ، آقای دیه جی خداقوت ،ازخداعمربابرکت وطولانی برشما خوا...
حیفم آمد قسمتی از مصاحبه آقای اغاجری را به آقای خوجملی نشان ندهم.
واقعیت این است جمع بندی ۲۰ ساله ج...
با عرض سلام به خدمت جناب کریم پقه.
من در این یادداشت از کسی اسم نبردم تا آبروی کسی نرود. اگر در مقا...
هرصنف وگروهی اگر خودش را نقد نکند وناخالصی راازخود نراندوخودش راپالایش نکندمحکوم به شکست است ، مخصوص...
مدیر محترم سیایت وزین اولکامیر.
قبل از بیان عرایضم بنده بار دیگر سپاس و قدردانی خود و بازماندگان آن...
سالها بایدبکوشیم تا مردم را بیدارکنیم تا ازفریب ودروغ ودعا نویسها و . . . دورشوند البته با وجودتبلی...
سلام. شما فکر کنم از حامیان قورلیزاده باشید. چون دیدگاه شما جانب داری و از روی تعصب است. لطفا بی طرف...
با سلام سردار با قدرت بازی میکند چون صددرصد میدانم به پرتغال واسپانیا گل خواهند زد وقتی به این دو تی...

آمار بازدید

تبلیغات در اولکامیز
09119738028
09111753677

تبلیغات هزینه نیست. سرمایه گذاری است.