b_150_100_16777215_00_images_photo_2017-11-15_22-13-00.jpgاشاره – حاج بای محمد قلیچی یکی از شاعران پرکار و پرتلاش ترکمن صحرا  است . از این شاعر مراوه تپه ای  تاکنون 9 کتاب به چاپ رسیده است.  استاد قلیچی آثاری همچون : ایلیمه سوغات، ایلیم حقدا، داغ بأگول لری ( شعر و زندگی محمد ایشان گوگلان ) ، دریادان دامجا ( شعر و زندگی آق اویلی جانقربانی ) ، عمر یؤلی ( شعر و زندگی آنه محمد قربانی ) – آق چشمه ( اشعار بردی کوسه ) ، دیوان صحت ایشان ، از صحرا تا خدا ( زندگینامه شهدای شهرستان مرواه تپه ) را تقدیم علاقمندان فرهنگ و ادبیات نموده است. وی در کنار تألبف و تحقیق و نگارش، مدرس جلسات مختومقلی خوانی در مرواه تپه می باشد.

به همین بهانه لحظاتی با حاج بای محمد قلیچی هم نفس شدیم. با ما همراه باشید : 

استاد ، به نظر شما راز و رمز محبوبیت مختومقلی چیست؟ چرا فراغی در در قلوب ترکمنها جای داشته و فراموش نشدنی است؟

مختومقلی زبان گویای مردم ترکمن است. احساسات ، اعتقادات ، اخلاقیات ، دین و دیانت و طبیعت و رسوم و باورهای را  گفته است به واقع حرف دل مردم ترکمن را بیان می کند شاعری که زبان ترکمنی را احیا کرده است . اشعارش اغلب در بین مردم  بصورت ضرب المثل بکار رفته و از طرفی برخی ضرب المثل های ترکمنی را  در اشعارش  به کار برده است که تفکیک این دو سخت و مشکل است.   

اشعار مختومقلی چه تفاوتی با اشعار دیگر شاعران ترکمن دارد ؟

مختومقلی شاعری معنی گراست. به محتوا و پیام اشعارش بیشتر توجه دارد به فکر ظاهر نیست بلکه با باطن سر و کار دارد . مختومقلی اولین بار این سبک را گفته است از نظر اسلامی اعتقادی اشعارش پررنگ است دولت محمد آزادی هم گفته ولی به زبان قدیمی ترکمنی و جغتایی است.

فراغی در اشعارش به چه مفاهیمی بیشتر تاکید کرده است؟

به اخلاق و انسانیت و مردمداری. او می گوید:  اصلا آدامزادا آجی سؤز اورمانگ

از دیدگاه مختومقلی انسانیت ملاک و معیار است او راه راست را به ما نشان می دهد. در این زمانه که با مشکلات روحی – روانی و بداخلاقی ها و نامهربانی ها زیادی مواجه هستیم و اصل بنیادین اعتماد در بین مردم کمتر شده چه درس هایی از مختومقلی می گیریم ؟

فرهنگ، زبان ، تاریخ ، دین و دیانت را از مختومقلی بگیریم. از نظر روحی – روانی هر چه بخواهیم در مختومقلی می بینیم. آگر اشعارش را با دقت و تأمل بخوانیم می آموزیم که در زندگی آرامش در کنار صداقت و قناعت و کار و تلاش میسر می شود مختومقلی حتی  به نظافت که از اصول بهداشتی است اشاره کرده . مثلا :

آز ایگین آز یاتغین، ینه آز سؤزله                   کؤپ سؤز سنی ایل ایچینده خوار ایلار

در این مصراع به سه چیز تاکید می کند که توصیه پزشکان است.

استاد ، مختومقلی بیشتر از کدام منابع بهره می گیرد؟

منبع مختومقلی قرآن و احادیث رسول الله است . در واقع می توان گفت که مختومقلی مفاهیم و تعالیم و دستورات و احکام قرآن را به زبان ترکمنی بیان کرده است. مثلا:  داغلار یرینگ میخی دیر  / والجبال اوتادا  ادب و اکرام و احترام را مختومقلی می آموزد . مختومقلی زندگی مردم را بیان می کنند.

در باره مراسم بزرگداشت مختومقلی فراغی  که در اردیبهشت ماه برگزار میشود صحبت کنید ؟ 

بیش از سه  دهه است که مراسم بزرگداشت مختومقلی در فصل بهار در شهرها و حتی روستاها و دانشگاه های منطقه برگزار میشود. به ویژه مراسم رسمی و غیر رسمی  سر مزار که آخرین پنج شنبه – جمعه اردیبهشت ماه در سر مزارش در آق توقای با حضور اجتماع کثیری از مشتاقان به فرهنگ و ادبیات و مسئولین کشوری و استانی  به همت اداره کل ارشاد و فعالین فرهنگی منطقه و تشکل ها  برگزار میشود نمود ویژه ای دارد. مراسمی که اجتماع عظیمی از فرهنگدوستان و علاقمندان به ادبیات و موسیقی بر سر مزار شاعر همدلانه گرد هم می آیند و رویداد بزرگی را خلق می کنند که در اذهان می ماند و تاثیرگذار است. حتی غیر ترکمن های علاقمند نیز به این مراسم می آیند.

برگزاری مراسم بزرگداشت مختومقلی چه نتایج و دستاوردهایی دارد ؟

اول اینکه مختومقلی را به ما می شناساند . سخنان و افکار و اندیشه های مختومقلی را نشر می دهد . متوجه این نکته می سازد که در میان ما  شاعران و نویسندگان و هنرمندان و فرهیختگان خلاق و توانمندی هستند که برای اعتلای فرهنگ و ادب و هنر تلاش کردند و نور و روشنایی بخشیدند و رفتند . تکریم  احترام گذاشتن به انسانهای عارف و عالم  و شاعر و هنرمند را عملا نشان می دهد .

در مورد  کلاسهای مختومقلی خوانی که در مراوه تپه برگزار می شود توضیح دهید ؟

این کلاسها به همت جمعی از فعالین فرهنگی  از 16 آذرماه سال 95 در کتابخانه عمومی مراوه تپه آغاز شد.  پس از چند ماه به پژوهش سرا انتقال یافت. در سال 96  چند ماهی با همکاری مسئولین دانشگاه پیام نور مرواه تپه در این مکان  برگزار شد. سپس از مهر امسال  بار دیگر مکان برگزار کلاسها به  کتابخانه عمومی مراوه تپه  تغییر یافت و الان این حرکت فرهنگی تثبیت یافته است. این کلاسها بصورت هفتگی و سه شنبه شب ها از ساعت  18 الی 19  برگزار می شود که دوستداران  به فرهنگ و ادبیات در آن حضور شوق انگیز دارند. این حقیر به عنوان مدرس در خدمت عزیزان هستم . در این کلاسها در هر جلسه سه الی چهار شعر مختومقلی  از کتاب دیوان مختومقلی چاپ قاضی خوانش شده و شرح و معنی می شود..در این جا لازم می بینم از همه علاقمندان دعوت می کنم که در این کلاسها حضور به رسانند .  

آیا مختومقلی اهل سیر و سفر بود در این باره توضیح دهید ؟

بله . در شعر یایلاقلاری بار به سیر و سفر اشاره کرده است.

سفر ادبچ بارساق نوشاه ملکینه      کونگول ایسلانی دک یایلاخلاری بار

بعد می گوید :

هندی کمین اگنشینگ بولما سا                 پادشالیق پوشش

فرزند دولت محمد آزادی از واژه های ایل گوگلان در اشعارش استفاده کرده است؟

مختومقلی کلمات مختلفی استفاده کرده است برخی ناشران دیوان کلمات گوگلانگ رادر دیوان کنار گذاشتند و به زبان امروزی نوشتند اگر اصل نسخه نوشته شود بهتر است

مثلا بیر کاکلیک ذروه  .. .

بجای ذروه، در برخی نسخ  کرپه می آورند که اشتباه است چون  کرپه قوزی دا بار برای مثال :

اوغلونلاری گیددی قوزی سچمانه                             کورپه قوزی اودنه دیر قاچمانا

و یا در شعر دیگری کلمه  پاراویچ را فراپیچ نوشته اند  در بیت:

 پلک پاراویچ آلیب ساوری منی

در میان گوگلان ها پاراویچ بار. ابزاری بوده که با آن گندم را تمیز می کردند

علت اینکه برخی از اشتباهات لفظی در دیوان مختومقلی راه یافته است را بیان کنید؟

هر کس دیوان مختومقلی را چاپ کرده گفته دیوان کامل مختومقلی است اگر کامل باشد نمی توان اضافه کرد یا کاست اگر بگویند دیوان بهتر است  مختومقلی در یکی از اشعارش گفته:

دنیا داشینگ دمیر دوزاق تورلاییپ   اجل شیری انگراب یاتیر گؤرله ییپ

انگراپ نیست بلکه آنگدیپ است از آنگداماق گرفته شده به معنی کمین کردن. انگره مک یعنی فریاد زار است که این جور در نمی آید. در نسخه مانقشلاق آنگدییپ بار آمده که بهتر است.

و یا در شعر یلدیم توت بیت :  زر دوکویان چین قوللارنی قوللدانیپ    تیز هم بولسانگ نوح یاشینا گلدیم توت

که قولدانیپ آمده که باید قوللانیپ باشد که از قوللاماک گرفته شده در زبان گوگلانگ به خدمت گرفتن می باشد.

 در دیوان مختومقلی چاپ قاضی در صفحه 464 در قسمت توضیحات چنین آمده است :

نه گوهر دیر نیرده یاتیر کم بها             نیچک اثبات اتمیش سوره طه

گرگی چوپان بره بلبل آژدارها               باشی سنینگ بیر اؤیده دیگی بیلمز

 منظور از مصرع سوم موسی، موجک ،قوین، آژدارها (موسی نینگ عصاسی ) است ، نظر شما  در این باره چیست؟

به نظر من اگر به بخواهیم اشعار مختومقلی را بفهمیم حتما کتاب را خوب بخوانیم. اغلب اشعار معمایی معنی اش در داخل کتاب پیدا می شود  این در صفحه 142 آمده چنین نوشته است ، مختومقلی از ذنوبی می پرسد

کونگول حقه سینه بره ایماندیر                          نفسینگ آزدارها دسیر بؤری شیطاندیر

طاعتینگ بلبلدیر عقلینگ – چوپاندیر                      بیزی اؤستاد بیسنگ خبر برا

نکته دیگری اگر به ذهنتان می رسد بیان کنید ؟

از دیگر نکات مختومقلی در بیت :

دوق تالاشار سبزه خلعت گیماگه                    کیلیم گؤزل زات دیر دون تااپیلماسا   

تلاشار به معنی تلاش کردن است کلمه ای ترکمنی است و یا در بیت :

هر کیم سولوو من دییر اولماز اعتبار                سنل ساچی قلیچابیلی بولملاسا

سولوو به معنی زیباست.

آقای قلیچی در پایان اگر شعری در باره مختومقلی دارید قرائت کنید؟   

فراغينگ حضوريندا

السلام عليكم ای اهل القبور

السلام عليكم ای اهل الصبور

السلام عليكم ای مكانی نور

سانگا سلام سؤز مُلكی‌نينگ چراغی

بييک شاهئر مختومقلی فراغی

ياغتی سالدینگ عقل‌لرینگ اؤيۆنه

قوُوانچ بوْلدوُنگ گؤوۆن‌لرينگ كؤيۆنه

بزگ بردينگ بوُ تۆركنمينگ توْيوُنا

غيرات ساچاغی‌‌نینگ سن‌سينگ چؤره‌گی

بييك شاهير مختوم قلی فراغی

بركت سن ادبيات مُلكينه

گویچ گتيردينگ بوُ صحرانينگ خلقينا

قارشی دوُردوُنگ عدالت‌سيز توْلغوُنا

سن بوْلوُپ سن ايل الی‌نينگ ياراغی

بييک شاهير مختوم قلی فراغی

دوُشمانا آتیپ سن هيبت اوْقینی

ظالم اييمه‌سين ديپ مظلوم حقينی

ياندینگ گؤرۆپ چرخينگ يیقا-يیقینی

صحرا گوره‌سی‌نينگ سنسينگ يۆره‌گی

بييک شاهير مختومقلی فراغی

چأكسيز قوُوانیپ‌سینگ خلقینگ خوْشلوُغینا

آرمان چكدينگ منگلی قیزینگ داش‌لیغینا

ياندینگ گؤرۆپ ايلينگ گؤچه-گؤچلـۆگينه

بوْلسام دييدينگ ايل الب‌نينگ ياراغی

بييک شاهير مختومقلی فراغی

هم هيبت سن، هم فرياد سن، غيرات سن

هم بگنچ سن، هم قوُوانچ سن، شهرات سن

هم شأگيرده هم اوُستادا اوُستاد سن

هم صحرامینگ هم جهانینگ گره‌گی

بييک شاهير مختومقلی فراغی

الهام بيلن يۆرک‌لری اوْياتدینگ

سؤزۆم آنگلان باردیر ديپ اوْی اتدينگ

سؤز گيجه‌سين ياغتی‌ليغا بای اتدينگ

آی بوْلوُپ نوُر ساچان عألم چیراغی

بييک شاهير مختومقلی فراغی

اوُميديم اوْياتدينگ سؤزلرينگ بيلن

غيراتيم اؤلچردينگ كؤزلرينگ بيلن

عشق داغینا يتسم دۆزلرينگ بيلن

ديير «قليچی» سنسينگ آرزوُ براغی

دولت محمد اوْغلی بييک فراغی

گفتگو از لطیف ایزدی، مراوه تپه 

                                                    

  


ارسال نظر به عنوان مهمان

0

کاربرانی که در این گفتگو شرکت کرده اند

  • مهمان - صفری

    سلام براستادان ایزدی وقلیجی ، خدا قوت دهاد، همیشه منت دار شما به خاطر زحماتتان هستیم، خداوند طول عمر واجر فراوان دهاد.

IMAGE فراخوان جشنواره همگام با مختومقلی فراغی
شیوه نامه برگزاری مسابقات جشنواره همگام با مختومقلی فراغی شاعرو عارف نامی استان...

یادداشت

IMAGE تساهل در اسلام

اولکامیز- عبا آخوند محمدنژاد در گروه تلگرامی انسجام و وحدت در باره آسانی وآسان گیری در دین اسلام نوشت :  خداوند متعال راه های کسب رضایت خویش را، بسیار آسان نموده است ودر عین حال اگر چنان چه... ادامه مطلب ..
IMAGE یاد روزگاران قدیم در ترکمن صحرا بخیر

اولکامیز- دلنوشته سخی گوگلانی : یاد دوران کودکی هایمان بخیر ادامه مطلب ..
IMAGE خلیفه باغشی دردی خان بهادری

دردی باغشی 1331-نجی ئیلدا جرگلان اتراینگ مزارلیق دیان اوبه سئنده دایخان مشغله‌دا‌ دونیا ایندی. ادامه مطلب ..
IMAGE بازگشت به کدام انقلاب ؟

روزنامه  کارگزاران : محمد قوچانی: نسل اول انقلاب اکنون باید راه را بر نسل جدید بگشاید و حکومت را به آنان منتقل کند. ادامه مطلب ..
IMAGE انقلاب سیصد هزار نفری یا سه هزار نفری

اولکامیز- امان محمد خوجملی: اینکه گفته می شود در ایران صنعت طنز پر رونق است سخن یاوه و مفتی نیست و رگه هایی از حقیقت را در درونش دارد. ادامه مطلب ..
IMAGE چشم اندازی بر "چشمه " اولین دفتر شعر ابراهیم نوری – بخش دوم

اولکامیز- لطیف ایزدی*: " چشمه" اولین دفتر شعر ابراهیم نوری شاعر خوش قریحه کلاله ای اثری جذاب و پرمایه است . ادامه مطلب ..
IMAGE زمستان 96

 اولکامیز- بقلم دانگ اتار ارجبی : سخنم را با این جمله از فیلسوف و دانشمند عظیم الشان ایرانی که یکی دیگر از تخصص هایش  دانش پزشکی بود آغاز میکنم  ادامه مطلب ..
IMAGE چشم اندازی بر "چشمه" اولین اثر دفتر شعر ابراهیم نوری - بخش اول

اولکامیز- لطیف ایزدی ، دبیر ادبیات فارسی مدارس مراوه تپه ادامه مطلب ..
IMAGE انسان دوستی مولانا - قسمت دوم

اولکامیز- عبدالغفار علاقی : انسان کامل در هر زمانی به دنبال این است که به دیگران کمک کند و معرفت آنها را بالا ببرد. او با اخلاق حسنه خود زندگی می کند، لذا چهره زیبایی از خود به نمایش می گذارد، همه... ادامه مطلب ..
IMAGE اصلاح طلبان واقعی مقابل خواسته های مردم نمی ایستند

به نقل از سایت جلالی زاده : حدود ۹ ماه بعد از انتخابات اردیبهشت که با حضور گسترده مردم همراه شد و مردم نام حسن روحانی را تکرار کردند حالا عرصه سیاسی کشور با شرایطی جدید همراه شده است. ادامه مطلب ..
IMAGE حقیقت ایمان دینی

 پرستش هوای نفس هم بُت‌پرستی است و با این حساب، اگر من شیفتۀ عقاید خود شوم و آن‌ها را بپرستم، این هم نوعی بُت‌پرستی است. امّا کسی که حق‌پرست است، بُت‌پرست نیست و چون حق‌پرست است، شیفتۀ هوای... ادامه مطلب ..
IMAGE چگونه می توان تقصیر دولت ها از حکومتها را جدا کرد؟

امان محمد خوجملی: استیت یا دولت در نظامهای غربی بیشتر شامل نظام می شود. یعنی مجموعه ی قوای مجریه و مقننه و قضائیه و سایر نهادهای تحت اختیار. اما گاورمنت یا حکومت شامل قوه ی مجریه می شود. ادامه مطلب ..
IMAGE نسل نو و تفکرنو

اولکامیز- یحیی یاری : نوع پذیرش تغییر و تحولات اجتماعی عامل اختلاف دودیدگاه و تفکرات نسل جدید(نو)بانسل گذشته(قدیم) می باشد. ادامه مطلب ..
IMAGE نکاتی در باره شعر و اندیشه بای محمد قلیچی

اولکامیز- هر دو متولد بهاریم . سوم اردیبهشت سال جلالی چشم به جهان زیبا و پر رمز و راز گشودیم با این تفاوت که او بقول ترکمنها  یک " مؤچه " از من بزرگتر است. ادامه مطلب ..
ببار ای برف

  عصر ایران؛ مهرداد خدیر- و سرانجام برف بارید و امسال بیش از هر سال قدر برف را می دانیم و باید بدانیم. چرا که کابوس خشک سالی بیش از هر زمان دیگری سایه انداخته است. بیش از هر سال دیگر آلودگی هوا را... ادامه مطلب ..
آقای صدیقی! نماز جمعه هم فرصت است

عصر ایران؛ مهرداد خدیر- واکنش سریع و صریح رییس جمهور روحانی به سخنان حجت الاسلام صدیقی در خطبه های نماز جمعه تهران ناخرسندی امام جمعه موقت را در پی داشته است. ادامه مطلب ..
IMAGE سوختن در آب، غرق شدن در آتش

اولکامیز- سوختن در آب،غرق شدن در آتش بی رحم ترین پارادوکس دنیاست. خدایا دلم از دريايى گرفت كه زورش به آتش نرسيد.هر چه بسوزد آبش می زنند ، وای به روزی که آب بسوزد! @ulkamizcomمعجزه حضرت ابراهیم خلیل (ع)... ادامه مطلب ..
IMAGE شعر گونگل و ترجمه فارسی آن

اولکامیز- مهندس محمد طواق خوش کام  شاعر و ادیب  گنبدی یکی از بهترین مترجمان حال حاضر اشعار مختومقلی فراغی در ترکمن صحراست. ترجمه منظوم  شعر پر محتوای گونگول به زبان فارسی گویای این مدعاست .  ادامه مطلب ..
IMAGE نماز جمعه و تریبونی برای وحدت آفرینی

ایرنا- محمدستاری : به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی روز شنبه شانزدهم دیماه 1396 در حکمی حجت‌الاسلام و المسلمین... ادامه مطلب ..
ریشه اعتراضات را در داخل کشور و عملکرد خودتان جست و جو کنید

عصر ایران؛ جعفر محمدی* - بعد از حدود یک هفته، ناآرامی ها در کشور پایان گرفت اما ناآرامی های کلامی در برخی تریبون های نماز جمعه همچنان ادامه دارد.در ایامی که خیابان های حدود 80 شهر ایران درگیر... ادامه مطلب ..
IMAGE آنها که بذر نومیدی کاشتند پاسخ دهند

عصر ایران؛ مهرداد خدیر- برخی می گویند در این دو سه روز که فضا ملتهب شده چرا روحانی سکوت کرده و سخنی نمی گوید؟کسانی البته دوست داشتند او کلامی را بر زبان آورد تا آماج شعارهای خیابانی قرار گیرد و... ادامه مطلب ..
IMAGE گونده لیک

اولکامیز- دکتر ارازمحمد سارلی : ۶نجی دی آیی ۱۳۹۶ گچن گون قزلجه آق امام دا، استاد اراز بردینگ چادرینا باردیم. همه تانیش یوزلری گورودم. قزلجه لرینگ دأبينده، چادر اوچی بیلن ییقلیار. بأشی یدی سی... ادامه مطلب ..
IMAGE ایران امن یا ناامن ؟

اولکامیز-  یادداشتی از محمد سلاق : به نظر می رسد اقتصاد به شدت بیمار و درمانده و بدون درمانگر ایران این روزها بد جور سرد و بیرحمانه نفس هایمان را به شمارش انداخته ادامه مطلب ..
IMAGE فرهنگ پویا و ایستا از زاویه دیگر

اولکامیز- امان محمد خوجملی: مهمترین بخش فرهنگ ما ترکمنها دین و مذهب می باشد که در تار و پود جامعه ما رسوخ دارد. ادامه مطلب ..
IMAGE ترکمن صحرای ایستا یا پویا ؟!

اولکامیز- محمد جان آخوند بهلکه :  وبسایت اساس نیوز ، فایل های ویدیویی از یک میزگرد علمی - دینی، نشر کرده است. در این میزگرد چند روحانی ترکمن و چند استاد دانشگاه، تحت عنوان: (( بررسی مسایل جهان... ادامه مطلب ..

اخبار

آخرین نظرات

به نظر من فارس و ترکمن فرق نداره
یکی باشه خدمت کنه
آقای ایزدی، واقعا خودتان به این اعتقاد دارید که یک فرماندار ترکمن برای گنبد انتصاب کنند حتی از میان...
باسلام برهمگی نویسندگان ودلسوزان ادبیات ترکمن ، آقای دیه جی خداقوت ،ازخداعمربابرکت وطولانی برشما خوا...
حیفم آمد قسمتی از مصاحبه آقای اغاجری را به آقای خوجملی نشان ندهم.
واقعیت این است جمع بندی ۲۰ ساله ج...
با عرض سلام به خدمت جناب کریم پقه.
من در این یادداشت از کسی اسم نبردم تا آبروی کسی نرود. اگر در مقا...
هرصنف وگروهی اگر خودش را نقد نکند وناخالصی راازخود نراندوخودش راپالایش نکندمحکوم به شکست است ، مخصوص...
مدیر محترم سیایت وزین اولکامیر.
قبل از بیان عرایضم بنده بار دیگر سپاس و قدردانی خود و بازماندگان آن...
سالها بایدبکوشیم تا مردم را بیدارکنیم تا ازفریب ودروغ ودعا نویسها و . . . دورشوند البته با وجودتبلی...
سلام. شما فکر کنم از حامیان قورلیزاده باشید. چون دیدگاه شما جانب داری و از روی تعصب است. لطفا بی طرف...
با سلام سردار با قدرت بازی میکند چون صددرصد میدانم به پرتغال واسپانیا گل خواهند زد وقتی به این دو تی...

آمار بازدید

تبلیغات در اولکامیز
09119738028
09111753677

تبلیغات هزینه نیست. سرمایه گذاری است.