b_150_100_16777215_00_images_photo_2017-11-15_22-13-00.jpgاشاره – حاج بای محمد قلیچی یکی از شاعران پرکار و پرتلاش ترکمن صحرا  است . از این شاعر مراوه تپه ای  تاکنون 9 کتاب به چاپ رسیده است.  استاد قلیچی آثاری همچون : ایلیمه سوغات، ایلیم حقدا، داغ بأگول لری ( شعر و زندگی محمد ایشان گوگلان ) ، دریادان دامجا ( شعر و زندگی آق اویلی جانقربانی ) ، عمر یؤلی ( شعر و زندگی آنه محمد قربانی ) – آق چشمه ( اشعار بردی کوسه ) ، دیوان صحت ایشان ، از صحرا تا خدا ( زندگینامه شهدای شهرستان مرواه تپه ) را تقدیم علاقمندان فرهنگ و ادبیات نموده است. وی در کنار تألبف و تحقیق و نگارش، مدرس جلسات مختومقلی خوانی در مرواه تپه می باشد.

به همین بهانه لحظاتی با حاج بای محمد قلیچی هم نفس شدیم. با ما همراه باشید : 

استاد ، به نظر شما راز و رمز محبوبیت مختومقلی چیست؟ چرا فراغی در در قلوب ترکمنها جای داشته و فراموش نشدنی است؟

مختومقلی زبان گویای مردم ترکمن است. احساسات ، اعتقادات ، اخلاقیات ، دین و دیانت و طبیعت و رسوم و باورهای را  گفته است به واقع حرف دل مردم ترکمن را بیان می کند شاعری که زبان ترکمنی را احیا کرده است . اشعارش اغلب در بین مردم  بصورت ضرب المثل بکار رفته و از طرفی برخی ضرب المثل های ترکمنی را  در اشعارش  به کار برده است که تفکیک این دو سخت و مشکل است.   

اشعار مختومقلی چه تفاوتی با اشعار دیگر شاعران ترکمن دارد ؟

مختومقلی شاعری معنی گراست. به محتوا و پیام اشعارش بیشتر توجه دارد به فکر ظاهر نیست بلکه با باطن سر و کار دارد . مختومقلی اولین بار این سبک را گفته است از نظر اسلامی اعتقادی اشعارش پررنگ است دولت محمد آزادی هم گفته ولی به زبان قدیمی ترکمنی و جغتایی است.

فراغی در اشعارش به چه مفاهیمی بیشتر تاکید کرده است؟

به اخلاق و انسانیت و مردمداری. او می گوید:  اصلا آدامزادا آجی سؤز اورمانگ

از دیدگاه مختومقلی انسانیت ملاک و معیار است او راه راست را به ما نشان می دهد. در این زمانه که با مشکلات روحی – روانی و بداخلاقی ها و نامهربانی ها زیادی مواجه هستیم و اصل بنیادین اعتماد در بین مردم کمتر شده چه درس هایی از مختومقلی می گیریم ؟

فرهنگ، زبان ، تاریخ ، دین و دیانت را از مختومقلی بگیریم. از نظر روحی – روانی هر چه بخواهیم در مختومقلی می بینیم. آگر اشعارش را با دقت و تأمل بخوانیم می آموزیم که در زندگی آرامش در کنار صداقت و قناعت و کار و تلاش میسر می شود مختومقلی حتی  به نظافت که از اصول بهداشتی است اشاره کرده . مثلا :

آز ایگین آز یاتغین، ینه آز سؤزله                   کؤپ سؤز سنی ایل ایچینده خوار ایلار

در این مصراع به سه چیز تاکید می کند که توصیه پزشکان است.

استاد ، مختومقلی بیشتر از کدام منابع بهره می گیرد؟

منبع مختومقلی قرآن و احادیث رسول الله است . در واقع می توان گفت که مختومقلی مفاهیم و تعالیم و دستورات و احکام قرآن را به زبان ترکمنی بیان کرده است. مثلا:  داغلار یرینگ میخی دیر  / والجبال اوتادا  ادب و اکرام و احترام را مختومقلی می آموزد . مختومقلی زندگی مردم را بیان می کنند.

در باره مراسم بزرگداشت مختومقلی فراغی  که در اردیبهشت ماه برگزار میشود صحبت کنید ؟ 

بیش از سه  دهه است که مراسم بزرگداشت مختومقلی در فصل بهار در شهرها و حتی روستاها و دانشگاه های منطقه برگزار میشود. به ویژه مراسم رسمی و غیر رسمی  سر مزار که آخرین پنج شنبه – جمعه اردیبهشت ماه در سر مزارش در آق توقای با حضور اجتماع کثیری از مشتاقان به فرهنگ و ادبیات و مسئولین کشوری و استانی  به همت اداره کل ارشاد و فعالین فرهنگی منطقه و تشکل ها  برگزار میشود نمود ویژه ای دارد. مراسمی که اجتماع عظیمی از فرهنگدوستان و علاقمندان به ادبیات و موسیقی بر سر مزار شاعر همدلانه گرد هم می آیند و رویداد بزرگی را خلق می کنند که در اذهان می ماند و تاثیرگذار است. حتی غیر ترکمن های علاقمند نیز به این مراسم می آیند.

برگزاری مراسم بزرگداشت مختومقلی چه نتایج و دستاوردهایی دارد ؟

اول اینکه مختومقلی را به ما می شناساند . سخنان و افکار و اندیشه های مختومقلی را نشر می دهد . متوجه این نکته می سازد که در میان ما  شاعران و نویسندگان و هنرمندان و فرهیختگان خلاق و توانمندی هستند که برای اعتلای فرهنگ و ادب و هنر تلاش کردند و نور و روشنایی بخشیدند و رفتند . تکریم  احترام گذاشتن به انسانهای عارف و عالم  و شاعر و هنرمند را عملا نشان می دهد .

در مورد  کلاسهای مختومقلی خوانی که در مراوه تپه برگزار می شود توضیح دهید ؟

این کلاسها به همت جمعی از فعالین فرهنگی  از 16 آذرماه سال 95 در کتابخانه عمومی مراوه تپه آغاز شد.  پس از چند ماه به پژوهش سرا انتقال یافت. در سال 96  چند ماهی با همکاری مسئولین دانشگاه پیام نور مرواه تپه در این مکان  برگزار شد. سپس از مهر امسال  بار دیگر مکان برگزار کلاسها به  کتابخانه عمومی مراوه تپه  تغییر یافت و الان این حرکت فرهنگی تثبیت یافته است. این کلاسها بصورت هفتگی و سه شنبه شب ها از ساعت  18 الی 19  برگزار می شود که دوستداران  به فرهنگ و ادبیات در آن حضور شوق انگیز دارند. این حقیر به عنوان مدرس در خدمت عزیزان هستم . در این کلاسها در هر جلسه سه الی چهار شعر مختومقلی  از کتاب دیوان مختومقلی چاپ قاضی خوانش شده و شرح و معنی می شود..در این جا لازم می بینم از همه علاقمندان دعوت می کنم که در این کلاسها حضور به رسانند .  

آیا مختومقلی اهل سیر و سفر بود در این باره توضیح دهید ؟

بله . در شعر یایلاقلاری بار به سیر و سفر اشاره کرده است.

سفر ادبچ بارساق نوشاه ملکینه      کونگول ایسلانی دک یایلاخلاری بار

بعد می گوید :

هندی کمین اگنشینگ بولما سا                 پادشالیق پوشش

فرزند دولت محمد آزادی از واژه های ایل گوگلان در اشعارش استفاده کرده است؟

مختومقلی کلمات مختلفی استفاده کرده است برخی ناشران دیوان کلمات گوگلانگ رادر دیوان کنار گذاشتند و به زبان امروزی نوشتند اگر اصل نسخه نوشته شود بهتر است

مثلا بیر کاکلیک ذروه  .. .

بجای ذروه، در برخی نسخ  کرپه می آورند که اشتباه است چون  کرپه قوزی دا بار برای مثال :

اوغلونلاری گیددی قوزی سچمانه                             کورپه قوزی اودنه دیر قاچمانا

و یا در شعر دیگری کلمه  پاراویچ را فراپیچ نوشته اند  در بیت:

 پلک پاراویچ آلیب ساوری منی

در میان گوگلان ها پاراویچ بار. ابزاری بوده که با آن گندم را تمیز می کردند

علت اینکه برخی از اشتباهات لفظی در دیوان مختومقلی راه یافته است را بیان کنید؟

هر کس دیوان مختومقلی را چاپ کرده گفته دیوان کامل مختومقلی است اگر کامل باشد نمی توان اضافه کرد یا کاست اگر بگویند دیوان بهتر است  مختومقلی در یکی از اشعارش گفته:

دنیا داشینگ دمیر دوزاق تورلاییپ   اجل شیری انگراب یاتیر گؤرله ییپ

انگراپ نیست بلکه آنگدیپ است از آنگداماق گرفته شده به معنی کمین کردن. انگره مک یعنی فریاد زار است که این جور در نمی آید. در نسخه مانقشلاق آنگدییپ بار آمده که بهتر است.

و یا در شعر یلدیم توت بیت :  زر دوکویان چین قوللارنی قوللدانیپ    تیز هم بولسانگ نوح یاشینا گلدیم توت

که قولدانیپ آمده که باید قوللانیپ باشد که از قوللاماک گرفته شده در زبان گوگلانگ به خدمت گرفتن می باشد.

 در دیوان مختومقلی چاپ قاضی در صفحه 464 در قسمت توضیحات چنین آمده است :

نه گوهر دیر نیرده یاتیر کم بها             نیچک اثبات اتمیش سوره طه

گرگی چوپان بره بلبل آژدارها               باشی سنینگ بیر اؤیده دیگی بیلمز

 منظور از مصرع سوم موسی، موجک ،قوین، آژدارها (موسی نینگ عصاسی ) است ، نظر شما  در این باره چیست؟

به نظر من اگر به بخواهیم اشعار مختومقلی را بفهمیم حتما کتاب را خوب بخوانیم. اغلب اشعار معمایی معنی اش در داخل کتاب پیدا می شود  این در صفحه 142 آمده چنین نوشته است ، مختومقلی از ذنوبی می پرسد

کونگول حقه سینه بره ایماندیر                          نفسینگ آزدارها دسیر بؤری شیطاندیر

طاعتینگ بلبلدیر عقلینگ – چوپاندیر                      بیزی اؤستاد بیسنگ خبر برا

نکته دیگری اگر به ذهنتان می رسد بیان کنید ؟

از دیگر نکات مختومقلی در بیت :

دوق تالاشار سبزه خلعت گیماگه                    کیلیم گؤزل زات دیر دون تااپیلماسا   

تلاشار به معنی تلاش کردن است کلمه ای ترکمنی است و یا در بیت :

هر کیم سولوو من دییر اولماز اعتبار                سنل ساچی قلیچابیلی بولملاسا

سولوو به معنی زیباست.

آقای قلیچی در پایان اگر شعری در باره مختومقلی دارید قرائت کنید؟   

فراغينگ حضوريندا

السلام عليكم ای اهل القبور

السلام عليكم ای اهل الصبور

السلام عليكم ای مكانی نور

سانگا سلام سؤز مُلكی‌نينگ چراغی

بييک شاهئر مختومقلی فراغی

ياغتی سالدینگ عقل‌لرینگ اؤيۆنه

قوُوانچ بوْلدوُنگ گؤوۆن‌لرينگ كؤيۆنه

بزگ بردينگ بوُ تۆركنمينگ توْيوُنا

غيرات ساچاغی‌‌نینگ سن‌سينگ چؤره‌گی

بييك شاهير مختوم قلی فراغی

بركت سن ادبيات مُلكينه

گویچ گتيردينگ بوُ صحرانينگ خلقينا

قارشی دوُردوُنگ عدالت‌سيز توْلغوُنا

سن بوْلوُپ سن ايل الی‌نينگ ياراغی

بييک شاهير مختوم قلی فراغی

دوُشمانا آتیپ سن هيبت اوْقینی

ظالم اييمه‌سين ديپ مظلوم حقينی

ياندینگ گؤرۆپ چرخينگ يیقا-يیقینی

صحرا گوره‌سی‌نينگ سنسينگ يۆره‌گی

بييک شاهير مختومقلی فراغی

چأكسيز قوُوانیپ‌سینگ خلقینگ خوْشلوُغینا

آرمان چكدينگ منگلی قیزینگ داش‌لیغینا

ياندینگ گؤرۆپ ايلينگ گؤچه-گؤچلـۆگينه

بوْلسام دييدينگ ايل الب‌نينگ ياراغی

بييک شاهير مختومقلی فراغی

هم هيبت سن، هم فرياد سن، غيرات سن

هم بگنچ سن، هم قوُوانچ سن، شهرات سن

هم شأگيرده هم اوُستادا اوُستاد سن

هم صحرامینگ هم جهانینگ گره‌گی

بييک شاهير مختومقلی فراغی

الهام بيلن يۆرک‌لری اوْياتدینگ

سؤزۆم آنگلان باردیر ديپ اوْی اتدينگ

سؤز گيجه‌سين ياغتی‌ليغا بای اتدينگ

آی بوْلوُپ نوُر ساچان عألم چیراغی

بييک شاهير مختومقلی فراغی

اوُميديم اوْياتدينگ سؤزلرينگ بيلن

غيراتيم اؤلچردينگ كؤزلرينگ بيلن

عشق داغینا يتسم دۆزلرينگ بيلن

ديير «قليچی» سنسينگ آرزوُ براغی

دولت محمد اوْغلی بييک فراغی

گفتگو از لطیف ایزدی، مراوه تپه 

                                                    

  


ارسال نظر به عنوان مهمان

0

کاربرانی که در این گفتگو شرکت کرده اند

  • مهمان - صفری

    سلام براستادان ایزدی وقلیجی ، خدا قوت دهاد، همیشه منت دار شما به خاطر زحماتتان هستیم، خداوند طول عمر واجر فراوان دهاد.

یادداشت

IMAGE ای مهربانترین همدم من

اولکامیز- دلتنگم،دلتنگ لبخندهای شیرینت،دلتنگ دست های پیرت. دلتنگ آن روزها،که بودی،دلم بدجور هوای تو دارد. ادامه مطلب ..
IMAGE نوشته یک نوجوان ترکمن در باره جام جهانی

اولکامیز- 184 روز باقیست تا شروع بزرگترین تورنمنت فوتبال جهان یعنی " #جام جهانی"‌ .  به شروع جام جهانی روز به روز نزدیک میشویم و همه ی تیم ها در تکاپوی برنامه ریزی و هماهنگی تیم خود برای حضوری... ادامه مطلب ..
IMAGE قصه ی مادبزرگم

اولکامیز- مادر پدر من ان موقع که من نبودم وحتی از ان هم دیرینه زمانی که پدرم بسیار کوچک بوده از دنیا رفته است ادامه مطلب ..
IMAGE وحدت اسلامی از زاویه ای دیگر

 اولکامیز- گفتاری از امان محمد خوجملی* : کشور ما از فِرق، اقوام و مذاهب گوناگونی تشکیل شده است که در جای جای ایران بزرگ زندگی می کنند. اتفاقاً زندگی آرام و دوستانه و برادرانه هم با یکدیگر دارند... ادامه مطلب ..
IMAGE یادداشت "مدیرعامل خانه کتاب ایران" در پی درگذشت مدیر "کتابفروشی قابوس"

📝 "مجيد غلامی جليسه" مدیرعامل خانه کتاب ایران در یادداشتی درگذشت "مراد دردی قاضی" مدير كتابفروشی قابوس گنبدکاووس و از پیشکسوتان نشر فرهنگ و ادب ترکمن را تسلیت گفت. متن این یادداشت را در ادامه... ادامه مطلب ..
IMAGE اختلاف اسلوب اندیشه در گفتار و نوشتار

اولکامیز - کامبیز قجقی نژاد: این قرآن افراد بشر را به بهترین راه هدایت می کند. علم نیز قلب انسان را گشاده می گرداند البته علمی که توام با حکمت قرآنی باشد. ادامه مطلب ..
IMAGE ابتذال سیاست در ورزش

اولکامیز- امان محمد خوجملی : نارکارآمدی سیاست درخودِ سیاست به خاطر انتصابات و انحصاراتی که در آن وجود دارد دقیقاً مشخص نمی شود. چون همه چیز را نمی شود دقیقاً با دیگر کشورها با بیان مصداقهای آن... ادامه مطلب ..
IMAGE نویسنده‌ی بزرگ برایان آلدیس

نشریه صحرا - نویسنده: دکتر یوسف آزمون / ترجمه از ترکمنی به فارسی توسط آنادردی عنصری : (نوشته زیر به مناسبت درگذشت برایان آلدیس شاعر و رمان نویس مشهور انگلستان به رشته تحریر درآمده است. ادامه مطلب ..
IMAGE خودزنی و گل به خودی گرگان فردا

اولکامیز- انتصاب هیوه چی به فرمانداری بندرترکمن با تندترین حملات گرگان فردا مواجه شد. به گونه ای که با مطلب" ضعبف ترین انتصاب " به تخریب هیوه چی و نورقلی پور پرداخت. این رفتار عجیب حیرت فعالین را... ادامه مطلب ..
IMAGE گفتگو با دکتر رادگهر / زندگی امید است و بس

  اولکامیز- دکتر نورلی رادگهر یکی از پزشکان حاذق و قدیمی ترکمن صحراست. این پزشک فرهنگدوست بیش از چهل سال است که به واسطه شغل طبابت به همنوعانش خدمت می کند. ادامه مطلب ..
IMAGE چرا نمایشگاههای مطبوعات در گنبد کتابهای نازل عرضه می کنند؟

اولکامیز – حاج قوجق قلی آق: با این که شهرستان گنبد کاووس استقبال کنندگان بالایی دارد و در کتابخوانی در رده ی بالایی قرار دارد متولیان متاسفانه کم تحرک هستند. ادامه مطلب ..
IMAGE راز سکوت اصولگرایان

فرارو- درحالی که این روزها محمود احمدی نژاد و اطرافیانشان مشغول حمله به قوه قضائیه هستند و مداوم تلاش می‌کنند زمین و بازی را گسترش دهند و دیگر مسئولان نظام را وارد ماجرا کنند، رسانه‌ها و... ادامه مطلب ..
IMAGE گدایان میلیونر گنبدی

اولکامیز- امان محمد خوجملی : گدایی یا تکدی گری یا تقاضای کمک از دیگران یک امر تازه و جدید نیست که از قدیم الایام کم و بیش بوده است. اما گدا هم گدایان قدیمی بود. ادامه مطلب ..
IMAGE از رنجى كه ميبريم

اولکامیز - در کانال فردای بهتر از عليرضا شيرى این یادداشت سیاسی ورزشی را می خوانیم : نشسته ام باخت علیرضا کریمی را در کشتی جهانی میبینم و اینکه برای روبرو نشدن با حریف اسرائیلی در دور بعدی مربیش... ادامه مطلب ..
IMAGE آبشار باللی قایه

اولکامیز- آبشار باللی قایه درجنوب و در 20 کیلو متری شهر مرزی مراوه تپه واقع شده است. ادامه مطلب ..
IMAGE وحدت واقعی

اولکامیز- تحلیلی از امان محمد خوجملی*  : مراسم مذهبی امام حسین علیه السلام هر سال چه در روزهای عاشورا و تاشوعا و چه در اربعین هر چه باشکوهتر برگزار می شود. چندسال است به آن راهپیمایی هم افزوده... ادامه مطلب ..
IMAGE چرا عبرت نمی گیریم؟

اولکامیز- امان محمد خوجملی : آیا این حق مردم ایران است که از یک سوراخ صد بار گزیده شوند؟ آیا این بدین معنا نیست که ما در تربیت فرهنگی انسانها موفق نبوده ایم؟ صرف فنی به بار آمدن مهندسان و پزشکان... ادامه مطلب ..
IMAGE سخنی با برخی از مسئولین

اولکامیز- عجب زمانه ای شده است.هیچ کدام از ما جای خودمان نیستیم.دوست داریم سر از کار همه کس در بیاوریم.تا دستمان بجایی بند شد همه تلاش خود را برای نمایش خود بهر صورتی ولو شده با تبلیغات و یا قدرت... ادامه مطلب ..
IMAGE چرا باید خیراندیش هم باشیم؟

 اولکامیز- دراین عالم هستی برای انسان  بطریق اجتماعی زیستن وطبق کارحلال امرارمعاش نمودن بدون شک وشبهه به نفع  بشریت محسوب می شود۰ همچنین داشتن اتحادپایدار ومقاومت دربرابر برخی نارسایی هابه... ادامه مطلب ..
IMAGE بیایید خود بحران نباشیم!

عصر ایران، نورالله نصرتی- واقعه دلخراش دیگری به وقوع پیوسته؛ تن ایران عزیزمان دوباره از زلزله ای مهیب لرزیده؛ چه دلها که شکسته؛ چه چشمها که چشمه اشک شان خشکیده؛ چه دلهای مهربان که در سراسر این... ادامه مطلب ..
IMAGE چپ علیه چپ‌روی

کارگزاران - محمد قوچانی : چرا بهزاد نبوی همچنان از حسن روحانی حمایت می‌کند؟ پیرمرد با قامتی خمیده از رنج حبس شش ساله و تجربه‌ی یک عمر زندگی انقلابی و از آن مهم‌تر؛ تفکر انقلابی این روزها به... ادامه مطلب ..
IMAGE سخنی با زمین

اولکامیز- دلنوشته عبدالکریم قزل*: امروز صدای تیشه از بیستون نیامدشاید به زیر آوار فرهاد رفته باشد ادامه مطلب ..
IMAGE پایان تلخ

اولکامیز- وحید دلیجه : یکی از معما هایی که جواب آن بی پاسخ مانده یا همیشه ابهام برانگیز است و همیشه هم خواهد بود، خود کشی است.  ادامه مطلب ..
IMAGE راز توسعه ژاپن، کره جنوبی و مالزی

 عصر ایران؛ جعفر محمدی* - در یک ماه اخیر، فرصتی دست داد تا سفرهایی به ژاپن، کره جنوبی و مالزی داشته باشم؛ کشورهایی که هر گاه سخن از توسعه ایران گفته می شود، نامی از آنها نیز به میان می آید: زمانی... ادامه مطلب ..
IMAGE ظروف یک بار مصرف و تهدید محیط زیست

اولکامیز- یادداشتی از امان محمد خوجملی: پیشرف علم،صنعت و تکنولوژی و فناوری فرصتهای مناسبی را در اختیار انسانها قرار داده است. درسایه این پیشرفت هاست که انسانها اشتهای فزاینده ای به مصرف پیدا... ادامه مطلب ..

اخبار

آخرین نظرات

انشالله سدار آزمون ایران را بهتر بگم ترکمن صحرا را در جهان برازنده میکند انشالله .
دوست عزیز و گرامی فرهاد قاضی در غم و اندوه خود بنده را شریک بدانید.
در کدام مورد بفکر مردم بودند آیا تا حالا دیدید چیزی را تصویب کنند به نفع مردم باشد اونم مردمی که ماه...
تبریک میگویم انشالله موفق باشد مثل اینکه اولین زن شهردار زن درایران هستش ها ؟ حتما موفق خوهند شد .
قاتل مهران و عدنان باید سنگسار شود
این قاتل کثیف باید به دست مردم سپرده شود تا خودشان مجازاتش کنند
...
باسلام وباتشكرازنويسنده متن ، بنظرم اجتهادشجاعانه موردنظرنويسنده مقابل اجتهادعرفي فقط من يا گروه ما ...
اگر به این آقایان باشد ، ایده آل و خواست قلبیشان هست ، اصل 15 قانون اساسی ، حتی در بکارگیری پیشخدمت ...
من نمی دانم ، چه اصراری است که فرقه های مختلف به وحدت و اتحاد برسند؟!در هر کشوری هر شهروندی باید آزا...
خب مدیرن دیگه تازه معاونین خودراهم میبرند وقتی ارباب ورجوع به ادارشون بره کسی نیست جواب ارباب رجوع ر...
آره والا . وقتی یه فروشنده را میگیرند در همان لحظه با پول آزاد میشه !! مشخصه که فروشنده زیاد میشه ال...

آمار بازدید

تبلیغات در اولکامیز
09119738028
09111753677

تبلیغات هزینه نیست. سرمایه گذاری است.