photo_2017-01-03_00-42-36.jpgاولکامیز خبر - جمعیت فرهنگی و هنری مختومقلی فراغی؛ در ۱۲۴مین نشست سلسله ای خود را در مورخ ۳ دیماه  ۱۳۹۵ با عنوان «تاریخ نشر ترکمن» برگزار نمود. سخنران ویژه این جلسه دکتر ارازمحمد سارلی؛ استاد دانشگاه و ناشرکتابهای ترکمنی درموسسه چاپ و انتشارات مختومقلی فراغی بود.

   این مراسم با سخنان مقدماتی عطا نظر برزین از اعضای برجسته جمعیت فوق الذکر آغاز شد وی در باره اهمیت کتاب و کتابخوانی سخن گفتند. در ادامه شعر خوانی دو تن از دختران نونهال ترکمن و دوتار نوازی نوجوان ترکمن به نام دیدار سمیع زاده انجام پذیرفت.

   سپس دکتر ارازمحمد سارلی پشت تریبون قرار گرفتند و به مدت یک ساعت و نیم در باره تاریخ نشر کتابهای ترکمنی سخنرانی نمودند. که بخش هایی از بیانات ایشان  به شرح ذیل مندرج می گردد: ایشان از تلاش های نخبگان کلاله در برگزاری جلسات مستمر علمی و ادبی تشکر کرده؛ این حرکت را یک حرکت موثر و ماندگار تاریخی قلمداد نمودند.همچنین انتشار سه جلد کتاب عطا نظر برزین را به ایشان  تبریک گفتند. استاد سارلی در باره تاریخ نشر ترکمن با این عبارت آغاز سخن نمودند که انتشار کتابهای ترکمنی به شکل چاپی را به قرن هیجدهم مرتبط می باشد ؛ وی متذکر شد که در ابتدا نشر کتاب با یک بگ گراند سیاسی آغاز گردید. چرا که کتاب قدرت بزرگی دارد. به فرمایش مختومقلی :«کتاب خوان ها از معرفت سیراب اند» لذا کتاب موجب آگاهی جامعه و پایه ی تحول اجتماعی می باشد. از قضا عنوان یک کتاب چنین است:«کتابهایی که دنیا را تغییر دادند» در این کتاب قدرت کتاب را در تحولات انقلاب فرانسه و انقلاب اکتبر روسیه آشکار می نماید.

وی افزود؛ همانطوریکه می دانیم در قرن هیجدهم به سال ۱۷۱۱م پطر کبیر وارد نبرد با ترکیه شد. تا قدرت ترکیه عثمانی را با تصرف اراضی قفقاز و سایر ممتلکات آن بکاهد. بارتولد شرق شناس روس در این  باره می نویسد:: « پتر اوّل ضمن تأمين نزديكي روسيه به اروپا و رواج دادن علوم اروپايي در اين كشور دگرگون شده وظايف روسيه را در شرق كه از موقعيت جغرافيايي و تركيب نفوس آن بر مي‌خاست، از نظر نينداخت ». اين سخنان با شروع چاپ كتاب به زبانهاي شرقي در روسيه كه اولين بار پتر كبير به آن مبادرت كرده بود، ارتباطي بلاواسطه دارد.

پتر کبیر برای رسیدن  به آبهای گرم نگاهش را معطوف ایران و آسیای مرکزی نمود. در این رابطه تاسیس چاپخانه ترکی و انتشار متون ترکی که بتواند به پیشروی نظامی روسیه کمک کند همانند ناپليون در لشکر کشی به مصر راه  اندازی نماید لذا فرمان پتر در ۳۰ آوریل ۱۷۲۲ صادر گردید.

دوره زمامداري كاترين دوم (1796-1762 ميلادي) هم مانند دوره سلطنت پتر اول به گسترش مرزهاي روسيه از طريق تصرف اراضي ملل همسايه و تقويت قدرت آن سپري شد. ملكه دوبار با تركيه وارد جنگ شد كه هر دو به پيروزي روس‌ها خاتمه يافت. شبه‌جزيره كريمه و شمال قفقاز به تصرف قطعي روسيه در آمد و به آن ضميمه گرديد. كشور بيش از پيش به افراد آگاه بر زبان‌هاي شرقي نياز داشتدر «چاپخانه آسيايي» اي.ك.اشنور براي اولين بار در روسيه در سال 1787 كتاب قرآن را به زبان اصلي چاپ كردند. اين نسخه چاپي بسيار بهتر از نمونه‌هاي مشابه منتشر شده در اروپا از اين كتاب مقدس در قرون پانزدهم تا هجدهم ميلادي بود. مبتكر انتشار قرآن منتشر شده در سنت پتربورگ كاترين دوم بود. علت واقعي طبع آن در روسيه اهداف سياسي ملكه روسيه بود كه آ.گ.كاريمولين هم آنرا تأئيد مي‌كند. اي. يو. كراچكوفسكي چنين نوشته است: «كاترين اميدوار بود كه با توزيع قرآن در ميان مسلمانان ساكن روسيه از آن براي دستيابي به اهداف سياسي خود و در جنگ با ترك‌ها استفاده كند.

     در قرن نوزدهم نشر کتابهای ترکی قابل توجه است در سنت پتربورگ- پس از چاپ‌هاي مشهور از قرآن در دورة كاترين دوم نشر كتب با حروف عربي در پتربورگ تا نيمه دوم قرن نوزدهم ميلادي رشدي نداشت. تنها پس از انتقال دانشكدة زبان‌هاي شرق دانشگاه قازان به سنت پتربورگ در سال 1854 بود كه در اين شهر امكان احياء نشر كتاب به زبان‌هاي شرقي بوجود آمد. بتدريج پتربورگ يكي از مراكز جهاني خاور شناسي گرديد. وضعيت نشر كتب شرقي در پتربورگ در پايان قرن نوزدهم با گشايش چاپخانه الياس ميرزا بوراگانسكي در سال 1894 بهتر شد. آغاز به كار اين چاپخانه رويدادي مهم در عرصه نشر كتب شرقي در پتربورگ (پايتخت آن زمان روسيه ) بود. بسياري از آثار چاپي خاورشناسي پتربورگ در اواخر قرن نوزدهم و آغاز قرن بيستم ميلادي در اين چاپخانه به طبع رسيد”.

در سالهاي دهه اول قرن بيستم در پتربورگ چند چاپخانه ديگر هم داير شد كه جسته و گريخته به نشر كتاب به زبان‌هاي شرقي و با حروف عربي مي‌پرداختند. قازان، مركز نشر كتب شرقي در قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم در روسيه

   يكصد و پنجاه سال پيش شهر قازان يكي از مراكز بزرگ اداري، علمي‌و فرهنگي روسيه بود. در امر چاپ كتب شرقي اين شهر از ساير شهرهاي كشور از جمله پتربورگ و مسكو پيشي گرفته بود. اين موفقيت دو علت داشت. اولاً، قازان در نيمه اول قرن نوزدهم تقريباً بزرگترين مركز خاور شناسي روسيه گرديده بود كه از موقعيت جغرافيايي آن برمي‌خاست در سال 1804 در اين شهر يكي از سه دانشگاه روسيه (علاوه بر دانشگاه‌هاي مسكو و خاركف) داير شد و در آن در طي نيم قرن زبان‌هاي شرقي در مقياسي وسيع تدريس مي‌گرديد.

   آسياي ميانه يكي از آخرين مناطق مسلمان نشين است كه تحت تأثير اروپائيان در نيمه دوم قرن نوزدهم صنعت چاپ كتاب را پذيرفت. اين واقعه پس از تصرف ناحيه تركستان از طرف روسيه به وقوع پيوست. ارتش روسيه در سال 1864 شهر تاشكند را به اشغال در آورد و پس از آن اين شهر هم مانند تفليس در اوايل قرن نوزدهم، مقر حكومت روسيه و كانون فرهنگ جديد در آسياي ميانه گرديد.

در آسیای مرکزی اگر بتوان از یک ناشر برجسته نام برد؛ او کسی نیست جز «آتاجان ابدالف» می باشد. او از پدیدآورندگان صنعت چاپ و نشر به شمار می رود. وی با یک استاد ایرانی اش به نام ابراهیم سلطان در طول ۵۰ سال خدمات نشر را انجام داده است.

   در باره هویت قومی او گفته می شود او اصالت ترکمنی داشته است چرا که در شهرترکمن نشین قاراقالپاقستان متولد گشته  است. ولیکن ازبک ها چنین اعتقادی ندارند. هر چه باشد وی به دنیای ترک زبان خدمات زیادی را به انجام رسانیده است.

در بین ترکمن ها اولین ناشر«میر زاهد میر صدیق» اهل مرو می باشد که از ابتدای قرن بیستم به  انتشار کتابهای ترکمنی مبادرت نمود. در سال ۱۹۱۶م در اعلان کتابی با نام مرحوم ازو یاد می گردد. لذا می باید تاریخ وفات این ناشر فعال ۱۹۱۵ یا ۱۹۱۶م باشد.

در ایران کسی که به اندازه ی میر زاهد میر صدیق توانسته باشد در خدمت نشر کتب ترکمنی باشد حاج مراد دردی قاضی است. داشت او به عنوان مدیر نشر قابوس علاوه بر کتابهای دینی، به نشر کتب ادبی ترکمن توجه ویژه کرده؛ چاپ دیوان مختومقلی فراغی از این قبیل است. او تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران توانست عرضه متون ترکمنی سهیم باشد.

قیام مردم ایران در جهت رهایی از سلطه رژیم استبدادی شاه برای همه ی قومیت ها نوید آزادی و عدالت را داد. ترکمنان ایران هم از سایر اقوام جدا نبوده اند آنان هم با این انگیزه هایی در انقلاب اسلامی ایران شرکت کردند تا انقلاب به پیروزی رسید یکی از آنی ترین نتایج پیروزی آزادی بیان و نشر متون برای قومیت ها از جمله ترکمنان بود. برابر آمار موجود بیشترین مشارکت ادبی –فرهنگی ترکمنان مربوط به همین دوره است. در این زمان بر تعداد ناشران هم افزوده گردید و عده ای هم بدون اینکه مجوز نشر داشته باشند از فرصت عدم ثبات روزهای اولیه انقلاب در جهت اشاعه فرهنگ

مکتوب بهره گرفتند در کنار کتابهای ادبی فعالیت روحانیون ترکمنی بواسطه ماهیت انقلاب اسلامی در حوزه کتاب چشمگیر تر شد. قارمحمد آخوند رجال، آخون یازبای سخاوی به نشر کتب دینی اهتمام ورزیدند.

در کنار آن نویسندگان با تم های دینی ولی به زبان ترکمنی اقدام به نگارش کتاب نمودند از جمله ی آنان می توان عبدالجبار آخوند نیک نهاد و عبدالرحمن اخوند تنگلی اشاره کردکه فعالیت مضاعفی را در این سالها به انجام رسانیدند.

در این دوره کوتاه مقارن پیروزی انقلاب گروه های سیاسی-فرهنگی ترکمن نیز به نشر کتابهای ترکمنی پرداختند از جمله آدم و دنیا، ایل گویچی 1358ش، گوراوغلی 1358، دیوان جیبی مختومقلی فراغی 1358، قیزلار دوناسی، یدی یاپراق

 به نظر می رسد دوره ی دوم فعالیت مراددردی قاضی (نشر قابوس در گنبد قابوس) بعد از پیروزی انقلاب شتاب بیشتری گرفت چرا که از لحاظ کمی شاهد نشر کتابهای بیشتری بوده ایم.

دوره ی اخیر

شکل گیری ناشران خصوصی به سال 1376 شمسی بر میگردد. موضوع استان شدن مناطق ترکمن نشین با نام گلستان که قومیت های مختلفی چون قزاق ها، سیستانی ها، ایلات کوهسار، و ترکمن ها را شامل می شد، موجب گردید تا علاقه مندان به حوزه نشر وارد این عرصه شوند. موسسه فرهنگی انتشاراتی مختومقلی فراغی واقع در گرگان، از آن پس سهم زیادی در نشر متون ترکمنی بر عهده گرفت. انضمام بخش چاپخانه با امکانات ویژه نشر کتاب و نشریات، توانایی این موسسه را به مراتب افزایش داد. با گذشت ده سال حدود هفتصد عنوان کتاب را چاپ و عرضه نموده است، به عبارتی هر سال به طور متوسط هفتادعنوان کتاب را چاپ نموده است. این آمار در نوع خود قابل قیاس با آمار نشر برخی از کشورها می باشد چاپ کتاب ترکمنی، یکی از اولویت های این موسسه می باشد

   همچنانکه انتشارات ایل آرمان به مدیریت آقای  شادمهر به  عرضه متون ترکمنی مبادرت می کند.. در یک جمع بندی می توان اظهار داشت مقوله نشر متون ترکمنی در ایران از دو بستر برخوردار است. اولی بستر مدارس سنتی دینی می باشد که از دیرباز مبانی دینی را به زبان ترکمنی آموزش داده است. دومی ناشرانی چون قابوس، مختومقلی فراغی، ایل آرمان، اهتمام خاصی به ترویج آثار مکتوب ترکمن دارند. در کنار آن تعدادی هم به صورت شخصی مبادرت به چاپ آثار خود کرده اند. از نگاه فراوانی تولید آثار مکتوب ترکمنی آنچه که در دهه اول انقلاب اسلامی ایران مشاهده می شود، مبتنی بر چاپ آثار شعرای کلاسیک ترکمن بر اساس نسخه های چاپ سنگی خیوه و بخارا، قازان و غیره بوده است.

    به تدریج این پروسه دامنه ی بیشتری یافته شامل نشر آثار شاعران معاصر ترکمن نیز شده است. ناشران یاد شده ی فوق در معرفی چهره های جدید ادبی ترکمن سهم بسزایی داشته اند. اگر چه امکان نشر متون ترکمنی حائز اهمیت فراوان است اما  امکان آموزش متون کلاسیک و معاصر همواره مورد توجه اهل قلم ترکمن می باشد. ایجاد کلاس های دستور زبان ترکمنی به عنوان یکی از راه حل های پیش روی، پیشنهاد می گردد.


ارسال نظر به عنوان مهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد.
IMAGE فراخوان جشنواره همگام با مختومقلی فراغی
شیوه نامه برگزاری مسابقات جشنواره همگام با مختومقلی فراغی شاعرو عارف نامی استان...

یادداشت

IMAGE تساهل در اسلام

اولکامیز- عبا آخوند محمدنژاد در گروه تلگرامی انسجام و وحدت در باره آسانی وآسان گیری در دین اسلام نوشت :  خداوند متعال راه های کسب رضایت خویش را، بسیار آسان نموده است ودر عین حال اگر چنان چه... ادامه مطلب ..
IMAGE یاد روزگاران قدیم در ترکمن صحرا بخیر

اولکامیز- دلنوشته سخی گوگلانی : یاد دوران کودکی هایمان بخیر ادامه مطلب ..
IMAGE خلیفه باغشی دردی خان بهادری

دردی باغشی 1331-نجی ئیلدا جرگلان اتراینگ مزارلیق دیان اوبه سئنده دایخان مشغله‌دا‌ دونیا ایندی. ادامه مطلب ..
IMAGE بازگشت به کدام انقلاب ؟

روزنامه  کارگزاران : محمد قوچانی: نسل اول انقلاب اکنون باید راه را بر نسل جدید بگشاید و حکومت را به آنان منتقل کند. ادامه مطلب ..
IMAGE انقلاب سیصد هزار نفری یا سه هزار نفری

اولکامیز- امان محمد خوجملی: اینکه گفته می شود در ایران صنعت طنز پر رونق است سخن یاوه و مفتی نیست و رگه هایی از حقیقت را در درونش دارد. ادامه مطلب ..
IMAGE چشم اندازی بر "چشمه " اولین دفتر شعر ابراهیم نوری – بخش دوم

اولکامیز- لطیف ایزدی*: " چشمه" اولین دفتر شعر ابراهیم نوری شاعر خوش قریحه کلاله ای اثری جذاب و پرمایه است . ادامه مطلب ..
IMAGE زمستان 96

 اولکامیز- بقلم دانگ اتار ارجبی : سخنم را با این جمله از فیلسوف و دانشمند عظیم الشان ایرانی که یکی دیگر از تخصص هایش  دانش پزشکی بود آغاز میکنم  ادامه مطلب ..
IMAGE چشم اندازی بر "چشمه" اولین اثر دفتر شعر ابراهیم نوری - بخش اول

اولکامیز- لطیف ایزدی ، دبیر ادبیات فارسی مدارس مراوه تپه ادامه مطلب ..
IMAGE انسان دوستی مولانا - قسمت دوم

اولکامیز- عبدالغفار علاقی : انسان کامل در هر زمانی به دنبال این است که به دیگران کمک کند و معرفت آنها را بالا ببرد. او با اخلاق حسنه خود زندگی می کند، لذا چهره زیبایی از خود به نمایش می گذارد، همه... ادامه مطلب ..
IMAGE اصلاح طلبان واقعی مقابل خواسته های مردم نمی ایستند

به نقل از سایت جلالی زاده : حدود ۹ ماه بعد از انتخابات اردیبهشت که با حضور گسترده مردم همراه شد و مردم نام حسن روحانی را تکرار کردند حالا عرصه سیاسی کشور با شرایطی جدید همراه شده است. ادامه مطلب ..
IMAGE حقیقت ایمان دینی

 پرستش هوای نفس هم بُت‌پرستی است و با این حساب، اگر من شیفتۀ عقاید خود شوم و آن‌ها را بپرستم، این هم نوعی بُت‌پرستی است. امّا کسی که حق‌پرست است، بُت‌پرست نیست و چون حق‌پرست است، شیفتۀ هوای... ادامه مطلب ..
IMAGE چگونه می توان تقصیر دولت ها از حکومتها را جدا کرد؟

امان محمد خوجملی: استیت یا دولت در نظامهای غربی بیشتر شامل نظام می شود. یعنی مجموعه ی قوای مجریه و مقننه و قضائیه و سایر نهادهای تحت اختیار. اما گاورمنت یا حکومت شامل قوه ی مجریه می شود. ادامه مطلب ..
IMAGE نسل نو و تفکرنو

اولکامیز- یحیی یاری : نوع پذیرش تغییر و تحولات اجتماعی عامل اختلاف دودیدگاه و تفکرات نسل جدید(نو)بانسل گذشته(قدیم) می باشد. ادامه مطلب ..
IMAGE نکاتی در باره شعر و اندیشه بای محمد قلیچی

اولکامیز- هر دو متولد بهاریم . سوم اردیبهشت سال جلالی چشم به جهان زیبا و پر رمز و راز گشودیم با این تفاوت که او بقول ترکمنها  یک " مؤچه " از من بزرگتر است. ادامه مطلب ..
ببار ای برف

  عصر ایران؛ مهرداد خدیر- و سرانجام برف بارید و امسال بیش از هر سال قدر برف را می دانیم و باید بدانیم. چرا که کابوس خشک سالی بیش از هر زمان دیگری سایه انداخته است. بیش از هر سال دیگر آلودگی هوا را... ادامه مطلب ..
آقای صدیقی! نماز جمعه هم فرصت است

عصر ایران؛ مهرداد خدیر- واکنش سریع و صریح رییس جمهور روحانی به سخنان حجت الاسلام صدیقی در خطبه های نماز جمعه تهران ناخرسندی امام جمعه موقت را در پی داشته است. ادامه مطلب ..
IMAGE سوختن در آب، غرق شدن در آتش

اولکامیز- سوختن در آب،غرق شدن در آتش بی رحم ترین پارادوکس دنیاست. خدایا دلم از دريايى گرفت كه زورش به آتش نرسيد.هر چه بسوزد آبش می زنند ، وای به روزی که آب بسوزد! @ulkamizcomمعجزه حضرت ابراهیم خلیل (ع)... ادامه مطلب ..
IMAGE شعر گونگل و ترجمه فارسی آن

اولکامیز- مهندس محمد طواق خوش کام  شاعر و ادیب  گنبدی یکی از بهترین مترجمان حال حاضر اشعار مختومقلی فراغی در ترکمن صحراست. ترجمه منظوم  شعر پر محتوای گونگول به زبان فارسی گویای این مدعاست .  ادامه مطلب ..
IMAGE نماز جمعه و تریبونی برای وحدت آفرینی

ایرنا- محمدستاری : به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی روز شنبه شانزدهم دیماه 1396 در حکمی حجت‌الاسلام و المسلمین... ادامه مطلب ..
ریشه اعتراضات را در داخل کشور و عملکرد خودتان جست و جو کنید

عصر ایران؛ جعفر محمدی* - بعد از حدود یک هفته، ناآرامی ها در کشور پایان گرفت اما ناآرامی های کلامی در برخی تریبون های نماز جمعه همچنان ادامه دارد.در ایامی که خیابان های حدود 80 شهر ایران درگیر... ادامه مطلب ..
IMAGE آنها که بذر نومیدی کاشتند پاسخ دهند

عصر ایران؛ مهرداد خدیر- برخی می گویند در این دو سه روز که فضا ملتهب شده چرا روحانی سکوت کرده و سخنی نمی گوید؟کسانی البته دوست داشتند او کلامی را بر زبان آورد تا آماج شعارهای خیابانی قرار گیرد و... ادامه مطلب ..
IMAGE گونده لیک

اولکامیز- دکتر ارازمحمد سارلی : ۶نجی دی آیی ۱۳۹۶ گچن گون قزلجه آق امام دا، استاد اراز بردینگ چادرینا باردیم. همه تانیش یوزلری گورودم. قزلجه لرینگ دأبينده، چادر اوچی بیلن ییقلیار. بأشی یدی سی... ادامه مطلب ..
IMAGE ایران امن یا ناامن ؟

اولکامیز-  یادداشتی از محمد سلاق : به نظر می رسد اقتصاد به شدت بیمار و درمانده و بدون درمانگر ایران این روزها بد جور سرد و بیرحمانه نفس هایمان را به شمارش انداخته ادامه مطلب ..
IMAGE فرهنگ پویا و ایستا از زاویه دیگر

اولکامیز- امان محمد خوجملی: مهمترین بخش فرهنگ ما ترکمنها دین و مذهب می باشد که در تار و پود جامعه ما رسوخ دارد. ادامه مطلب ..
IMAGE ترکمن صحرای ایستا یا پویا ؟!

اولکامیز- محمد جان آخوند بهلکه :  وبسایت اساس نیوز ، فایل های ویدیویی از یک میزگرد علمی - دینی، نشر کرده است. در این میزگرد چند روحانی ترکمن و چند استاد دانشگاه، تحت عنوان: (( بررسی مسایل جهان... ادامه مطلب ..

اخبار

آخرین نظرات

به نظر من فارس و ترکمن فرق نداره
یکی باشه خدمت کنه
آقای ایزدی، واقعا خودتان به این اعتقاد دارید که یک فرماندار ترکمن برای گنبد انتصاب کنند حتی از میان...
باسلام برهمگی نویسندگان ودلسوزان ادبیات ترکمن ، آقای دیه جی خداقوت ،ازخداعمربابرکت وطولانی برشما خوا...
حیفم آمد قسمتی از مصاحبه آقای اغاجری را به آقای خوجملی نشان ندهم.
واقعیت این است جمع بندی ۲۰ ساله ج...
با عرض سلام به خدمت جناب کریم پقه.
من در این یادداشت از کسی اسم نبردم تا آبروی کسی نرود. اگر در مقا...
هرصنف وگروهی اگر خودش را نقد نکند وناخالصی راازخود نراندوخودش راپالایش نکندمحکوم به شکست است ، مخصوص...
مدیر محترم سیایت وزین اولکامیر.
قبل از بیان عرایضم بنده بار دیگر سپاس و قدردانی خود و بازماندگان آن...
سالها بایدبکوشیم تا مردم را بیدارکنیم تا ازفریب ودروغ ودعا نویسها و . . . دورشوند البته با وجودتبلی...
سلام. شما فکر کنم از حامیان قورلیزاده باشید. چون دیدگاه شما جانب داری و از روی تعصب است. لطفا بی طرف...
با سلام سردار با قدرت بازی میکند چون صددرصد میدانم به پرتغال واسپانیا گل خواهند زد وقتی به این دو تی...

آمار بازدید

تبلیغات در اولکامیز
09119738028
09111753677

تبلیغات هزینه نیست. سرمایه گذاری است.