photo_2017-01-03_00-42-36.jpgاولکامیز خبر - جمعیت فرهنگی و هنری مختومقلی فراغی؛ در ۱۲۴مین نشست سلسله ای خود را در مورخ ۳ دیماه  ۱۳۹۵ با عنوان «تاریخ نشر ترکمن» برگزار نمود. سخنران ویژه این جلسه دکتر ارازمحمد سارلی؛ استاد دانشگاه و ناشرکتابهای ترکمنی درموسسه چاپ و انتشارات مختومقلی فراغی بود.

   این مراسم با سخنان مقدماتی عطا نظر برزین از اعضای برجسته جمعیت فوق الذکر آغاز شد وی در باره اهمیت کتاب و کتابخوانی سخن گفتند. در ادامه شعر خوانی دو تن از دختران نونهال ترکمن و دوتار نوازی نوجوان ترکمن به نام دیدار سمیع زاده انجام پذیرفت.

   سپس دکتر ارازمحمد سارلی پشت تریبون قرار گرفتند و به مدت یک ساعت و نیم در باره تاریخ نشر کتابهای ترکمنی سخنرانی نمودند. که بخش هایی از بیانات ایشان  به شرح ذیل مندرج می گردد: ایشان از تلاش های نخبگان کلاله در برگزاری جلسات مستمر علمی و ادبی تشکر کرده؛ این حرکت را یک حرکت موثر و ماندگار تاریخی قلمداد نمودند.همچنین انتشار سه جلد کتاب عطا نظر برزین را به ایشان  تبریک گفتند. استاد سارلی در باره تاریخ نشر ترکمن با این عبارت آغاز سخن نمودند که انتشار کتابهای ترکمنی به شکل چاپی را به قرن هیجدهم مرتبط می باشد ؛ وی متذکر شد که در ابتدا نشر کتاب با یک بگ گراند سیاسی آغاز گردید. چرا که کتاب قدرت بزرگی دارد. به فرمایش مختومقلی :«کتاب خوان ها از معرفت سیراب اند» لذا کتاب موجب آگاهی جامعه و پایه ی تحول اجتماعی می باشد. از قضا عنوان یک کتاب چنین است:«کتابهایی که دنیا را تغییر دادند» در این کتاب قدرت کتاب را در تحولات انقلاب فرانسه و انقلاب اکتبر روسیه آشکار می نماید.

وی افزود؛ همانطوریکه می دانیم در قرن هیجدهم به سال ۱۷۱۱م پطر کبیر وارد نبرد با ترکیه شد. تا قدرت ترکیه عثمانی را با تصرف اراضی قفقاز و سایر ممتلکات آن بکاهد. بارتولد شرق شناس روس در این  باره می نویسد:: « پتر اوّل ضمن تأمين نزديكي روسيه به اروپا و رواج دادن علوم اروپايي در اين كشور دگرگون شده وظايف روسيه را در شرق كه از موقعيت جغرافيايي و تركيب نفوس آن بر مي‌خاست، از نظر نينداخت ». اين سخنان با شروع چاپ كتاب به زبانهاي شرقي در روسيه كه اولين بار پتر كبير به آن مبادرت كرده بود، ارتباطي بلاواسطه دارد.

پتر کبیر برای رسیدن  به آبهای گرم نگاهش را معطوف ایران و آسیای مرکزی نمود. در این رابطه تاسیس چاپخانه ترکی و انتشار متون ترکی که بتواند به پیشروی نظامی روسیه کمک کند همانند ناپليون در لشکر کشی به مصر راه  اندازی نماید لذا فرمان پتر در ۳۰ آوریل ۱۷۲۲ صادر گردید.

دوره زمامداري كاترين دوم (1796-1762 ميلادي) هم مانند دوره سلطنت پتر اول به گسترش مرزهاي روسيه از طريق تصرف اراضي ملل همسايه و تقويت قدرت آن سپري شد. ملكه دوبار با تركيه وارد جنگ شد كه هر دو به پيروزي روس‌ها خاتمه يافت. شبه‌جزيره كريمه و شمال قفقاز به تصرف قطعي روسيه در آمد و به آن ضميمه گرديد. كشور بيش از پيش به افراد آگاه بر زبان‌هاي شرقي نياز داشتدر «چاپخانه آسيايي» اي.ك.اشنور براي اولين بار در روسيه در سال 1787 كتاب قرآن را به زبان اصلي چاپ كردند. اين نسخه چاپي بسيار بهتر از نمونه‌هاي مشابه منتشر شده در اروپا از اين كتاب مقدس در قرون پانزدهم تا هجدهم ميلادي بود. مبتكر انتشار قرآن منتشر شده در سنت پتربورگ كاترين دوم بود. علت واقعي طبع آن در روسيه اهداف سياسي ملكه روسيه بود كه آ.گ.كاريمولين هم آنرا تأئيد مي‌كند. اي. يو. كراچكوفسكي چنين نوشته است: «كاترين اميدوار بود كه با توزيع قرآن در ميان مسلمانان ساكن روسيه از آن براي دستيابي به اهداف سياسي خود و در جنگ با ترك‌ها استفاده كند.

     در قرن نوزدهم نشر کتابهای ترکی قابل توجه است در سنت پتربورگ- پس از چاپ‌هاي مشهور از قرآن در دورة كاترين دوم نشر كتب با حروف عربي در پتربورگ تا نيمه دوم قرن نوزدهم ميلادي رشدي نداشت. تنها پس از انتقال دانشكدة زبان‌هاي شرق دانشگاه قازان به سنت پتربورگ در سال 1854 بود كه در اين شهر امكان احياء نشر كتاب به زبان‌هاي شرقي بوجود آمد. بتدريج پتربورگ يكي از مراكز جهاني خاور شناسي گرديد. وضعيت نشر كتب شرقي در پتربورگ در پايان قرن نوزدهم با گشايش چاپخانه الياس ميرزا بوراگانسكي در سال 1894 بهتر شد. آغاز به كار اين چاپخانه رويدادي مهم در عرصه نشر كتب شرقي در پتربورگ (پايتخت آن زمان روسيه ) بود. بسياري از آثار چاپي خاورشناسي پتربورگ در اواخر قرن نوزدهم و آغاز قرن بيستم ميلادي در اين چاپخانه به طبع رسيد”.

در سالهاي دهه اول قرن بيستم در پتربورگ چند چاپخانه ديگر هم داير شد كه جسته و گريخته به نشر كتاب به زبان‌هاي شرقي و با حروف عربي مي‌پرداختند. قازان، مركز نشر كتب شرقي در قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم در روسيه

   يكصد و پنجاه سال پيش شهر قازان يكي از مراكز بزرگ اداري، علمي‌و فرهنگي روسيه بود. در امر چاپ كتب شرقي اين شهر از ساير شهرهاي كشور از جمله پتربورگ و مسكو پيشي گرفته بود. اين موفقيت دو علت داشت. اولاً، قازان در نيمه اول قرن نوزدهم تقريباً بزرگترين مركز خاور شناسي روسيه گرديده بود كه از موقعيت جغرافيايي آن برمي‌خاست در سال 1804 در اين شهر يكي از سه دانشگاه روسيه (علاوه بر دانشگاه‌هاي مسكو و خاركف) داير شد و در آن در طي نيم قرن زبان‌هاي شرقي در مقياسي وسيع تدريس مي‌گرديد.

   آسياي ميانه يكي از آخرين مناطق مسلمان نشين است كه تحت تأثير اروپائيان در نيمه دوم قرن نوزدهم صنعت چاپ كتاب را پذيرفت. اين واقعه پس از تصرف ناحيه تركستان از طرف روسيه به وقوع پيوست. ارتش روسيه در سال 1864 شهر تاشكند را به اشغال در آورد و پس از آن اين شهر هم مانند تفليس در اوايل قرن نوزدهم، مقر حكومت روسيه و كانون فرهنگ جديد در آسياي ميانه گرديد.

در آسیای مرکزی اگر بتوان از یک ناشر برجسته نام برد؛ او کسی نیست جز «آتاجان ابدالف» می باشد. او از پدیدآورندگان صنعت چاپ و نشر به شمار می رود. وی با یک استاد ایرانی اش به نام ابراهیم سلطان در طول ۵۰ سال خدمات نشر را انجام داده است.

   در باره هویت قومی او گفته می شود او اصالت ترکمنی داشته است چرا که در شهرترکمن نشین قاراقالپاقستان متولد گشته  است. ولیکن ازبک ها چنین اعتقادی ندارند. هر چه باشد وی به دنیای ترک زبان خدمات زیادی را به انجام رسانیده است.

در بین ترکمن ها اولین ناشر«میر زاهد میر صدیق» اهل مرو می باشد که از ابتدای قرن بیستم به  انتشار کتابهای ترکمنی مبادرت نمود. در سال ۱۹۱۶م در اعلان کتابی با نام مرحوم ازو یاد می گردد. لذا می باید تاریخ وفات این ناشر فعال ۱۹۱۵ یا ۱۹۱۶م باشد.

در ایران کسی که به اندازه ی میر زاهد میر صدیق توانسته باشد در خدمت نشر کتب ترکمنی باشد حاج مراد دردی قاضی است. داشت او به عنوان مدیر نشر قابوس علاوه بر کتابهای دینی، به نشر کتب ادبی ترکمن توجه ویژه کرده؛ چاپ دیوان مختومقلی فراغی از این قبیل است. او تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران توانست عرضه متون ترکمنی سهیم باشد.

قیام مردم ایران در جهت رهایی از سلطه رژیم استبدادی شاه برای همه ی قومیت ها نوید آزادی و عدالت را داد. ترکمنان ایران هم از سایر اقوام جدا نبوده اند آنان هم با این انگیزه هایی در انقلاب اسلامی ایران شرکت کردند تا انقلاب به پیروزی رسید یکی از آنی ترین نتایج پیروزی آزادی بیان و نشر متون برای قومیت ها از جمله ترکمنان بود. برابر آمار موجود بیشترین مشارکت ادبی –فرهنگی ترکمنان مربوط به همین دوره است. در این زمان بر تعداد ناشران هم افزوده گردید و عده ای هم بدون اینکه مجوز نشر داشته باشند از فرصت عدم ثبات روزهای اولیه انقلاب در جهت اشاعه فرهنگ

مکتوب بهره گرفتند در کنار کتابهای ادبی فعالیت روحانیون ترکمنی بواسطه ماهیت انقلاب اسلامی در حوزه کتاب چشمگیر تر شد. قارمحمد آخوند رجال، آخون یازبای سخاوی به نشر کتب دینی اهتمام ورزیدند.

در کنار آن نویسندگان با تم های دینی ولی به زبان ترکمنی اقدام به نگارش کتاب نمودند از جمله ی آنان می توان عبدالجبار آخوند نیک نهاد و عبدالرحمن اخوند تنگلی اشاره کردکه فعالیت مضاعفی را در این سالها به انجام رسانیدند.

در این دوره کوتاه مقارن پیروزی انقلاب گروه های سیاسی-فرهنگی ترکمن نیز به نشر کتابهای ترکمنی پرداختند از جمله آدم و دنیا، ایل گویچی 1358ش، گوراوغلی 1358، دیوان جیبی مختومقلی فراغی 1358، قیزلار دوناسی، یدی یاپراق

 به نظر می رسد دوره ی دوم فعالیت مراددردی قاضی (نشر قابوس در گنبد قابوس) بعد از پیروزی انقلاب شتاب بیشتری گرفت چرا که از لحاظ کمی شاهد نشر کتابهای بیشتری بوده ایم.

دوره ی اخیر

شکل گیری ناشران خصوصی به سال 1376 شمسی بر میگردد. موضوع استان شدن مناطق ترکمن نشین با نام گلستان که قومیت های مختلفی چون قزاق ها، سیستانی ها، ایلات کوهسار، و ترکمن ها را شامل می شد، موجب گردید تا علاقه مندان به حوزه نشر وارد این عرصه شوند. موسسه فرهنگی انتشاراتی مختومقلی فراغی واقع در گرگان، از آن پس سهم زیادی در نشر متون ترکمنی بر عهده گرفت. انضمام بخش چاپخانه با امکانات ویژه نشر کتاب و نشریات، توانایی این موسسه را به مراتب افزایش داد. با گذشت ده سال حدود هفتصد عنوان کتاب را چاپ و عرضه نموده است، به عبارتی هر سال به طور متوسط هفتادعنوان کتاب را چاپ نموده است. این آمار در نوع خود قابل قیاس با آمار نشر برخی از کشورها می باشد چاپ کتاب ترکمنی، یکی از اولویت های این موسسه می باشد

   همچنانکه انتشارات ایل آرمان به مدیریت آقای  شادمهر به  عرضه متون ترکمنی مبادرت می کند.. در یک جمع بندی می توان اظهار داشت مقوله نشر متون ترکمنی در ایران از دو بستر برخوردار است. اولی بستر مدارس سنتی دینی می باشد که از دیرباز مبانی دینی را به زبان ترکمنی آموزش داده است. دومی ناشرانی چون قابوس، مختومقلی فراغی، ایل آرمان، اهتمام خاصی به ترویج آثار مکتوب ترکمن دارند. در کنار آن تعدادی هم به صورت شخصی مبادرت به چاپ آثار خود کرده اند. از نگاه فراوانی تولید آثار مکتوب ترکمنی آنچه که در دهه اول انقلاب اسلامی ایران مشاهده می شود، مبتنی بر چاپ آثار شعرای کلاسیک ترکمن بر اساس نسخه های چاپ سنگی خیوه و بخارا، قازان و غیره بوده است.

    به تدریج این پروسه دامنه ی بیشتری یافته شامل نشر آثار شاعران معاصر ترکمن نیز شده است. ناشران یاد شده ی فوق در معرفی چهره های جدید ادبی ترکمن سهم بسزایی داشته اند. اگر چه امکان نشر متون ترکمنی حائز اهمیت فراوان است اما  امکان آموزش متون کلاسیک و معاصر همواره مورد توجه اهل قلم ترکمن می باشد. ایجاد کلاس های دستور زبان ترکمنی به عنوان یکی از راه حل های پیش روی، پیشنهاد می گردد.


ارسال نظر به عنوان مهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد.
IMAGE تسلیت به وابستگان جانباختگان زلزله کرمانشاه
به خانواده های داغدار و مصیبت دیده  جانباختگان زلزله کرمانشاه و مناطق غربی کشور...

یادداشت

IMAGE چرا باید خیراندیش هم باشیم؟

 اولکامیز- دراین عالم هستی برای انسان  بطریق اجتماعی زیستن وطبق کارحلال امرارمعاش نمودن بدون شک وشبهه به نفع  بشریت محسوب می شود۰ همچنین داشتن اتحادپایدار ومقاومت دربرابر برخی نارسایی هابه... ادامه مطلب ..
IMAGE بیایید خود بحران نباشیم!

عصر ایران، نورالله نصرتی- واقعه دلخراش دیگری به وقوع پیوسته؛ تن ایران عزیزمان دوباره از زلزله ای مهیب لرزیده؛ چه دلها که شکسته؛ چه چشمها که چشمه اشک شان خشکیده؛ چه دلهای مهربان که در سراسر این... ادامه مطلب ..
IMAGE چپ علیه چپ‌روی

کارگزاران - محمد قوچانی : چرا بهزاد نبوی همچنان از حسن روحانی حمایت می‌کند؟ پیرمرد با قامتی خمیده از رنج حبس شش ساله و تجربه‌ی یک عمر زندگی انقلابی و از آن مهم‌تر؛ تفکر انقلابی این روزها به... ادامه مطلب ..
IMAGE سخنی با زمین

اولکامیز- دلنوشته عبدالکریم قزل*: امروز صدای تیشه از بیستون نیامدشاید به زیر آوار فرهاد رفته باشد ادامه مطلب ..
IMAGE پایان تلخ

اولکامیز- وحید دلیجه : یکی از معما هایی که جواب آن بی پاسخ مانده یا همیشه ابهام برانگیز است و همیشه هم خواهد بود، خود کشی است.  ادامه مطلب ..
IMAGE راز توسعه ژاپن، کره جنوبی و مالزی

 عصر ایران؛ جعفر محمدی* - در یک ماه اخیر، فرصتی دست داد تا سفرهایی به ژاپن، کره جنوبی و مالزی داشته باشم؛ کشورهایی که هر گاه سخن از توسعه ایران گفته می شود، نامی از آنها نیز به میان می آید: زمانی... ادامه مطلب ..
IMAGE ظروف یک بار مصرف و تهدید محیط زیست

اولکامیز- یادداشتی از امان محمد خوجملی: پیشرف علم،صنعت و تکنولوژی و فناوری فرصتهای مناسبی را در اختیار انسانها قرار داده است. درسایه این پیشرفت هاست که انسانها اشتهای فزاینده ای به مصرف پیدا... ادامه مطلب ..
IMAGE اتوبوس‌های مرگ و درد عادی شدن

عصر ایران؛ مصطفی داننده- این روزها برخی از جریان‌ها و افراد سیاسی از چرخش روحانی به سمت اصول‌گرایان سخن می‌گویند. من هم می‌خواستم از این افراد سوال کنم دقیقا از کدام چرخش سخن می‌گویید؟ کاری... ادامه مطلب ..
IMAGE نامه رحمان قره باش به استاندار

اولکامیز- رحمان قره باش یکی از چهره های شاخص و اعتدالگرای اقتصادی و سیاسی در استان گلستان است. وی شخصیتی تاثیرگذار در ترکمن صحراست که در پیشبرد ستاد استانی دکتر روحانی در ایام انتخابات نقش بی... ادامه مطلب ..
IMAGE اولین ها در باره شهردار مراوه تپه

اولکامیز- یکی از کاربران خوش قلم و تیزبین کانال تلگرامی اولکامیز در باره گلالگ بیگی زاده گزینه نهایی شورای شهر مراوه تپه برای احراز پست شهرداری مطلبی کوتاه و خواندنی نوشته اند که بی کم و کاست... ادامه مطلب ..
IMAGE فاجعه !

عصرایران-احسان محمدی: چند وقتی است که تصمیم گرفته ام اتفاقات خوب زندگی را هم ببینم. چشمم را به «بد» دیدن و دستم را به «سیاه» نوشتن عادت ندهم اما مگر می شود؟ وقتی اخبار بد مثل هوای آلوده پیرامون... ادامه مطلب ..
IMAGE دست از سر من بردارید!

فرارو- «دولت دوازدهم ادامه این دولت، دولت اعتدال و دولت اصلاحات است.» حسن روحانی این حرف را 23 اردیبهشت در سالن 12 هزار نفری آزادی تهران و در برابر چشم 20 هزار نفر هوادار خود بیان کرد، همان... ادامه مطلب ..
IMAGE وضعیت کشورهای اسلامی

اولکامیز- امان محمد خوجملی: کشورهای اسلامی با تمام ادعاهای خود در هیچ زمینه ای وضعیت مناسبی نسبت به دیگر کشورهای غیر اسلامی ندارند. در زمینه های اقتصادی و اجتماعی وصنعت و تکنولوژی و فناوری و... ادامه مطلب ..
IMAGE جهالت و تخریب فرهنگی

کمی بالاتر از مصلی اهل سنت گنبد قبرستانی معروف به نام نازقلی خوجه وجود دارد که در محدوداش شخصیت های بسیاری از تورکمن ها آرمیده اند. از جمله این شخصیتها خوده نازقلی خوجه می باشد که قبرستان به نام... ادامه مطلب ..
IMAGE ادبیات مختومقلی

کانال مختومقلی : دکتر مصطفی تانچ، استاد دانشگاه ترکیه : عصری که مختومقلی در آن می زیست بهترین آثار ادبی ترکمن به اوج خود رسید. این آثار و سخن ناب شاعر برای ما خیلی پرفایده است. ادامه مطلب ..
IMAGE مجموعه طوایف اغوزخان

اولکامیز-  مجموعه ی قبایل بزرگ اعوذخان ازنسل فرزندقره خان ازآسیای میانه برخاسته اند۰ بیشترین آنها درتمامیت نقاط قاره ی آسیاودیگرقاره هابطورپراکنده گسترش پیداکرده مستقرشده اند؛البته... ادامه مطلب ..
IMAGE نکته های یک جشن

 اولکامیز- مراسم جشن فارغ التحصیلی طلاب جوان حوزه علمیه قازانقایه پیام ها و نکته های تلخ و شیرین داشت که به شرح ذیل می خوانید : ادامه مطلب ..
IMAGE دین و اجبار

 احسان مکتبی - ايمان از منظر لاك، وجهي با اجبار ندارد، آزادي انتخاب، حق اوليه انسان‌هاي عاقل و بالغ است و كسي را نمي‌توان به غير آنچه خود مي‌خواهد به ديني وا‌داشت ضمن آن‌كه حوزه دين حوزه... ادامه مطلب ..
IMAGE چه کردیم با سرزمین خود !

به قلم مهرداد خدیر- «ما خودخواه ترین نسلی هستیم که در طول هفت هزار سال پیش در این سرزمین زیسته چون هر بلایی بر سر حوزه محیط زیست آمده طی چهار دهه گذشته بوده است. ادامه مطلب ..
IMAGE فرصت‌ها را دریابیم...

خانم ناظم از دختر محصل پرسید: به خاطر غیبت دیروز گواهی پزشک آورده‌ای؟ دختر نوجوان پاسخ داد: نه. چون بیمار نبودم و مادرم هم اطلاع داده بود که نمی توانم به مدرسه بیایم. ادامه مطلب ..
IMAGE فرهنگ تقدیس

  گفتاری از صادق زیباکلام : توئیتی که بعد از مصاحبه تلویزیونی سه‌شنبه‌شب هفته گذشته آقای رئیس‌جمهور گذاردم مبنی بر اینکه «به نظر می‌رسد ما دو ایران داریم یکی در عالم واقعیت و دومی هم در ذهن... ادامه مطلب ..
IMAGE ماجرای سپنتا و یک پرسش متفاوت: رییس قوه مقننه کیست؟

عصر ایران؛ مهرداد خدیر- سخنان روز یکشنبه رییس مجلس شورای اسلامی در ابراز مجدد مخالفت با لغو عضویت سپنتا نیک نام عضو زرتشتی شورای شهر یزد تغییری در موضع فقهای شورای نگهبان ایجاد نکرده و سخنگو... ادامه مطلب ..
IMAGE وصیت کورش یا منشور سبز؟

 کانال فردای بهتر - گفتاری از سید مصطفی‌ تاجزاده : ✅ قطعه زیر را به کورش نسبت می دهند. صرف نظر از درستی یا نادرستی این انتساب، می توان آن را به عنوان"منشور سبز" معرفی کرد و برای تحقق توصیه هایش... ادامه مطلب ..
IMAGE نیست های هست نما

اولکامیز - کامبیز قجقی نژاد: در این دنیا هر شخصی شب و روز در جستجوی چیزهایی است که فعلا نیست بعدا هست می شود مثلا اگر کسی گدایی می کند طالب بخششی است که فعلا یافت نمی شود ادامه مطلب ..
واکنش‌ها به درگذشت علی‌اشرف درویشیان

ایسنا نوشت: محمود دولت آبادی، شمس لنگرودی و جمال میرصادقی در پی درگذشت علی اشرف درویشیان از این نویسنده پیشکسوت و دغدغه‌هایش سخن گفتند. ادامه مطلب ..

اخبار

آخرین نظرات

روز18 ابان هم سالگرد شهید حاج معمی هلاکو نماینده شجاع اسبق و سیاستمدار برجسته ترکمن بود لطفا در رسان...
اقای یلمه شما دیگه این حرف را نزنید خواهشا یلمه ها که مدعی اند ادم و حوا یلمه بوده
البته در ثلاثین حضور داشتند نه در اربعین
ضمن اینکه تک تک افراد جامعه در حفظ محیط زیست مسئولیت دارند افراد متولی امور اجتماعی لازم است طرح هائ...
لطیف جان ، تعداد نمایندگان شهید در سقوط یاک 40 بیشتر از 5 نفر بودند . لطفا اصلاح فرمایید. ممنون
مطالب نگارش شده کامل نبوده قهرمانی تیم کلنی اق قلا درسطح کشورجام نصر ویادی ازپدرفوتبال اق قلانشده وا...
سلام دوست عزیز ما فرزندان آدم وحوا هستیم مطرح کردن چنین مسا ئلی عقبگرد مردم یک منطقه را می رساند ب...
اظهارات شماپسندیده است۰ واقعٱ سقف وشیشه های اتوبوس عمومی چندان ایمنی نیستند۰ بایدفکری خوب وایمنی بای...
درگذشت حاج آقای نافعی که به ورزش مدارس نیز خدمت فراوانی کرد را تسلیت گفته و برای او و سایر درگذشتگان...
ببخشید که جسارت میکنم و واقعا شرمنده ام که عرض میکنم ولی شما یموت ها تنگ نظرترین افراد برای تاریخ ت...

آمار بازدید

تبلیغات در اولکامیز
09119738028
09111753677

تبلیغات هزینه نیست. سرمایه گذاری است.