photo_2017-01-03_00-42-36.jpgاولکامیز خبر - جمعیت فرهنگی و هنری مختومقلی فراغی؛ در ۱۲۴مین نشست سلسله ای خود را در مورخ ۳ دیماه  ۱۳۹۵ با عنوان «تاریخ نشر ترکمن» برگزار نمود. سخنران ویژه این جلسه دکتر ارازمحمد سارلی؛ استاد دانشگاه و ناشرکتابهای ترکمنی درموسسه چاپ و انتشارات مختومقلی فراغی بود.

   این مراسم با سخنان مقدماتی عطا نظر برزین از اعضای برجسته جمعیت فوق الذکر آغاز شد وی در باره اهمیت کتاب و کتابخوانی سخن گفتند. در ادامه شعر خوانی دو تن از دختران نونهال ترکمن و دوتار نوازی نوجوان ترکمن به نام دیدار سمیع زاده انجام پذیرفت.

   سپس دکتر ارازمحمد سارلی پشت تریبون قرار گرفتند و به مدت یک ساعت و نیم در باره تاریخ نشر کتابهای ترکمنی سخنرانی نمودند. که بخش هایی از بیانات ایشان  به شرح ذیل مندرج می گردد: ایشان از تلاش های نخبگان کلاله در برگزاری جلسات مستمر علمی و ادبی تشکر کرده؛ این حرکت را یک حرکت موثر و ماندگار تاریخی قلمداد نمودند.همچنین انتشار سه جلد کتاب عطا نظر برزین را به ایشان  تبریک گفتند. استاد سارلی در باره تاریخ نشر ترکمن با این عبارت آغاز سخن نمودند که انتشار کتابهای ترکمنی به شکل چاپی را به قرن هیجدهم مرتبط می باشد ؛ وی متذکر شد که در ابتدا نشر کتاب با یک بگ گراند سیاسی آغاز گردید. چرا که کتاب قدرت بزرگی دارد. به فرمایش مختومقلی :«کتاب خوان ها از معرفت سیراب اند» لذا کتاب موجب آگاهی جامعه و پایه ی تحول اجتماعی می باشد. از قضا عنوان یک کتاب چنین است:«کتابهایی که دنیا را تغییر دادند» در این کتاب قدرت کتاب را در تحولات انقلاب فرانسه و انقلاب اکتبر روسیه آشکار می نماید.

وی افزود؛ همانطوریکه می دانیم در قرن هیجدهم به سال ۱۷۱۱م پطر کبیر وارد نبرد با ترکیه شد. تا قدرت ترکیه عثمانی را با تصرف اراضی قفقاز و سایر ممتلکات آن بکاهد. بارتولد شرق شناس روس در این  باره می نویسد:: « پتر اوّل ضمن تأمين نزديكي روسيه به اروپا و رواج دادن علوم اروپايي در اين كشور دگرگون شده وظايف روسيه را در شرق كه از موقعيت جغرافيايي و تركيب نفوس آن بر مي‌خاست، از نظر نينداخت ». اين سخنان با شروع چاپ كتاب به زبانهاي شرقي در روسيه كه اولين بار پتر كبير به آن مبادرت كرده بود، ارتباطي بلاواسطه دارد.

پتر کبیر برای رسیدن  به آبهای گرم نگاهش را معطوف ایران و آسیای مرکزی نمود. در این رابطه تاسیس چاپخانه ترکی و انتشار متون ترکی که بتواند به پیشروی نظامی روسیه کمک کند همانند ناپليون در لشکر کشی به مصر راه  اندازی نماید لذا فرمان پتر در ۳۰ آوریل ۱۷۲۲ صادر گردید.

دوره زمامداري كاترين دوم (1796-1762 ميلادي) هم مانند دوره سلطنت پتر اول به گسترش مرزهاي روسيه از طريق تصرف اراضي ملل همسايه و تقويت قدرت آن سپري شد. ملكه دوبار با تركيه وارد جنگ شد كه هر دو به پيروزي روس‌ها خاتمه يافت. شبه‌جزيره كريمه و شمال قفقاز به تصرف قطعي روسيه در آمد و به آن ضميمه گرديد. كشور بيش از پيش به افراد آگاه بر زبان‌هاي شرقي نياز داشتدر «چاپخانه آسيايي» اي.ك.اشنور براي اولين بار در روسيه در سال 1787 كتاب قرآن را به زبان اصلي چاپ كردند. اين نسخه چاپي بسيار بهتر از نمونه‌هاي مشابه منتشر شده در اروپا از اين كتاب مقدس در قرون پانزدهم تا هجدهم ميلادي بود. مبتكر انتشار قرآن منتشر شده در سنت پتربورگ كاترين دوم بود. علت واقعي طبع آن در روسيه اهداف سياسي ملكه روسيه بود كه آ.گ.كاريمولين هم آنرا تأئيد مي‌كند. اي. يو. كراچكوفسكي چنين نوشته است: «كاترين اميدوار بود كه با توزيع قرآن در ميان مسلمانان ساكن روسيه از آن براي دستيابي به اهداف سياسي خود و در جنگ با ترك‌ها استفاده كند.

     در قرن نوزدهم نشر کتابهای ترکی قابل توجه است در سنت پتربورگ- پس از چاپ‌هاي مشهور از قرآن در دورة كاترين دوم نشر كتب با حروف عربي در پتربورگ تا نيمه دوم قرن نوزدهم ميلادي رشدي نداشت. تنها پس از انتقال دانشكدة زبان‌هاي شرق دانشگاه قازان به سنت پتربورگ در سال 1854 بود كه در اين شهر امكان احياء نشر كتاب به زبان‌هاي شرقي بوجود آمد. بتدريج پتربورگ يكي از مراكز جهاني خاور شناسي گرديد. وضعيت نشر كتب شرقي در پتربورگ در پايان قرن نوزدهم با گشايش چاپخانه الياس ميرزا بوراگانسكي در سال 1894 بهتر شد. آغاز به كار اين چاپخانه رويدادي مهم در عرصه نشر كتب شرقي در پتربورگ (پايتخت آن زمان روسيه ) بود. بسياري از آثار چاپي خاورشناسي پتربورگ در اواخر قرن نوزدهم و آغاز قرن بيستم ميلادي در اين چاپخانه به طبع رسيد”.

در سالهاي دهه اول قرن بيستم در پتربورگ چند چاپخانه ديگر هم داير شد كه جسته و گريخته به نشر كتاب به زبان‌هاي شرقي و با حروف عربي مي‌پرداختند. قازان، مركز نشر كتب شرقي در قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم در روسيه

   يكصد و پنجاه سال پيش شهر قازان يكي از مراكز بزرگ اداري، علمي‌و فرهنگي روسيه بود. در امر چاپ كتب شرقي اين شهر از ساير شهرهاي كشور از جمله پتربورگ و مسكو پيشي گرفته بود. اين موفقيت دو علت داشت. اولاً، قازان در نيمه اول قرن نوزدهم تقريباً بزرگترين مركز خاور شناسي روسيه گرديده بود كه از موقعيت جغرافيايي آن برمي‌خاست در سال 1804 در اين شهر يكي از سه دانشگاه روسيه (علاوه بر دانشگاه‌هاي مسكو و خاركف) داير شد و در آن در طي نيم قرن زبان‌هاي شرقي در مقياسي وسيع تدريس مي‌گرديد.

   آسياي ميانه يكي از آخرين مناطق مسلمان نشين است كه تحت تأثير اروپائيان در نيمه دوم قرن نوزدهم صنعت چاپ كتاب را پذيرفت. اين واقعه پس از تصرف ناحيه تركستان از طرف روسيه به وقوع پيوست. ارتش روسيه در سال 1864 شهر تاشكند را به اشغال در آورد و پس از آن اين شهر هم مانند تفليس در اوايل قرن نوزدهم، مقر حكومت روسيه و كانون فرهنگ جديد در آسياي ميانه گرديد.

در آسیای مرکزی اگر بتوان از یک ناشر برجسته نام برد؛ او کسی نیست جز «آتاجان ابدالف» می باشد. او از پدیدآورندگان صنعت چاپ و نشر به شمار می رود. وی با یک استاد ایرانی اش به نام ابراهیم سلطان در طول ۵۰ سال خدمات نشر را انجام داده است.

   در باره هویت قومی او گفته می شود او اصالت ترکمنی داشته است چرا که در شهرترکمن نشین قاراقالپاقستان متولد گشته  است. ولیکن ازبک ها چنین اعتقادی ندارند. هر چه باشد وی به دنیای ترک زبان خدمات زیادی را به انجام رسانیده است.

در بین ترکمن ها اولین ناشر«میر زاهد میر صدیق» اهل مرو می باشد که از ابتدای قرن بیستم به  انتشار کتابهای ترکمنی مبادرت نمود. در سال ۱۹۱۶م در اعلان کتابی با نام مرحوم ازو یاد می گردد. لذا می باید تاریخ وفات این ناشر فعال ۱۹۱۵ یا ۱۹۱۶م باشد.

در ایران کسی که به اندازه ی میر زاهد میر صدیق توانسته باشد در خدمت نشر کتب ترکمنی باشد حاج مراد دردی قاضی است. داشت او به عنوان مدیر نشر قابوس علاوه بر کتابهای دینی، به نشر کتب ادبی ترکمن توجه ویژه کرده؛ چاپ دیوان مختومقلی فراغی از این قبیل است. او تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران توانست عرضه متون ترکمنی سهیم باشد.

قیام مردم ایران در جهت رهایی از سلطه رژیم استبدادی شاه برای همه ی قومیت ها نوید آزادی و عدالت را داد. ترکمنان ایران هم از سایر اقوام جدا نبوده اند آنان هم با این انگیزه هایی در انقلاب اسلامی ایران شرکت کردند تا انقلاب به پیروزی رسید یکی از آنی ترین نتایج پیروزی آزادی بیان و نشر متون برای قومیت ها از جمله ترکمنان بود. برابر آمار موجود بیشترین مشارکت ادبی –فرهنگی ترکمنان مربوط به همین دوره است. در این زمان بر تعداد ناشران هم افزوده گردید و عده ای هم بدون اینکه مجوز نشر داشته باشند از فرصت عدم ثبات روزهای اولیه انقلاب در جهت اشاعه فرهنگ

مکتوب بهره گرفتند در کنار کتابهای ادبی فعالیت روحانیون ترکمنی بواسطه ماهیت انقلاب اسلامی در حوزه کتاب چشمگیر تر شد. قارمحمد آخوند رجال، آخون یازبای سخاوی به نشر کتب دینی اهتمام ورزیدند.

در کنار آن نویسندگان با تم های دینی ولی به زبان ترکمنی اقدام به نگارش کتاب نمودند از جمله ی آنان می توان عبدالجبار آخوند نیک نهاد و عبدالرحمن اخوند تنگلی اشاره کردکه فعالیت مضاعفی را در این سالها به انجام رسانیدند.

در این دوره کوتاه مقارن پیروزی انقلاب گروه های سیاسی-فرهنگی ترکمن نیز به نشر کتابهای ترکمنی پرداختند از جمله آدم و دنیا، ایل گویچی 1358ش، گوراوغلی 1358، دیوان جیبی مختومقلی فراغی 1358، قیزلار دوناسی، یدی یاپراق

 به نظر می رسد دوره ی دوم فعالیت مراددردی قاضی (نشر قابوس در گنبد قابوس) بعد از پیروزی انقلاب شتاب بیشتری گرفت چرا که از لحاظ کمی شاهد نشر کتابهای بیشتری بوده ایم.

دوره ی اخیر

شکل گیری ناشران خصوصی به سال 1376 شمسی بر میگردد. موضوع استان شدن مناطق ترکمن نشین با نام گلستان که قومیت های مختلفی چون قزاق ها، سیستانی ها، ایلات کوهسار، و ترکمن ها را شامل می شد، موجب گردید تا علاقه مندان به حوزه نشر وارد این عرصه شوند. موسسه فرهنگی انتشاراتی مختومقلی فراغی واقع در گرگان، از آن پس سهم زیادی در نشر متون ترکمنی بر عهده گرفت. انضمام بخش چاپخانه با امکانات ویژه نشر کتاب و نشریات، توانایی این موسسه را به مراتب افزایش داد. با گذشت ده سال حدود هفتصد عنوان کتاب را چاپ و عرضه نموده است، به عبارتی هر سال به طور متوسط هفتادعنوان کتاب را چاپ نموده است. این آمار در نوع خود قابل قیاس با آمار نشر برخی از کشورها می باشد چاپ کتاب ترکمنی، یکی از اولویت های این موسسه می باشد

   همچنانکه انتشارات ایل آرمان به مدیریت آقای  شادمهر به  عرضه متون ترکمنی مبادرت می کند.. در یک جمع بندی می توان اظهار داشت مقوله نشر متون ترکمنی در ایران از دو بستر برخوردار است. اولی بستر مدارس سنتی دینی می باشد که از دیرباز مبانی دینی را به زبان ترکمنی آموزش داده است. دومی ناشرانی چون قابوس، مختومقلی فراغی، ایل آرمان، اهتمام خاصی به ترویج آثار مکتوب ترکمن دارند. در کنار آن تعدادی هم به صورت شخصی مبادرت به چاپ آثار خود کرده اند. از نگاه فراوانی تولید آثار مکتوب ترکمنی آنچه که در دهه اول انقلاب اسلامی ایران مشاهده می شود، مبتنی بر چاپ آثار شعرای کلاسیک ترکمن بر اساس نسخه های چاپ سنگی خیوه و بخارا، قازان و غیره بوده است.

    به تدریج این پروسه دامنه ی بیشتری یافته شامل نشر آثار شاعران معاصر ترکمن نیز شده است. ناشران یاد شده ی فوق در معرفی چهره های جدید ادبی ترکمن سهم بسزایی داشته اند. اگر چه امکان نشر متون ترکمنی حائز اهمیت فراوان است اما  امکان آموزش متون کلاسیک و معاصر همواره مورد توجه اهل قلم ترکمن می باشد. ایجاد کلاس های دستور زبان ترکمنی به عنوان یکی از راه حل های پیش روی، پیشنهاد می گردد.


ارسال نظر به عنوان مهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد.
IMAGE پیام تبریک سایت اولکامیز به دکتر حکیم کوچکی
دوست فرهیخته جناب دکتر حکیم کوچکی  رئیس شورای اصلاح طلبان گنبد

یادداشت

IMAGE احساسات یا تعقل ؟

اولکامیز- به قلم، بای محمدچندری * : ، طلاق واژه ای که لرزه بر اندام خانواده ها می اندازد. جدایی زوجینی که عهد کرده بودند در غم و شادی یکدیگرشریک باشند و هرگز یکدیگر را تنها نگذارند. ادامه مطلب ..
تحلیلی بر روند فعالیت اقوام و اصلاح طلبان در گنبد

 اولکامیز- به قلم علی کیان * :با نزدیک شدن زمان انتخابات ریاست جمهوری و شوراهای شهر و روستا حرکت های سیاسیون و احزاب و اقوام سریعتر شده و هر کدام به نوعی سعی ادامه مطلب ..
آزادی بیان یا آزادی خودسرها

روزنامه همدلی- ولی الله  شجاع پوریان : طرح تامین امنیت برگزاری مراسم رسمی، عرفی و معمولی در قالب مواجهه جدی و قانونی برخورد با خودسرها از سوی برخی از نمایندگان مجلس در حال بررسی است. ادامه مطلب ..
IMAGE فرمانده ای در پی صلح / یادداشتی از سیاوش بسطامی

إِنَّ الَّذِینَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلَائِکَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِی کُنْتُمْ... ادامه مطلب ..
مدتي خود را «ممنوع النظر» كنيد

بهار نیوز نوشت : در پي بيانات رهبر انقلاب نسبت به ایده مطرح شده از سوی رییس‌جمهور اسبق جمهوری اسلامی، كه البته آن را می‌توان از زوایای مختلفی بررسی کرد ادامه مطلب ..
یک فنجان چای داغ

 اولکامیز- به قلم محمد توانگری : همه ی ما در زندگی روزمره با اقتصاد سروکار داریم. اقتصاد چشم گیرترین بخشی است که امکان های ما را در خود جای داده است؛ تا جایی که در دنیای امروز به بخش عظیمی از... ادامه مطلب ..
همه باید به قانون پایبند باشیم

اولکامیز- روح الله کلانتری مدیر مسوول هفته نامه آفتاب گلستان و دبیر حزب اراده ملت ایران شعبه گلستان در پاسخ به سایت گلستان ما نوشت :  زمان توبه نویسی و عذرخواهی گذشته، همه باید به قانون پایبند... ادامه مطلب ..
مطهری : مگر اظهار نظر ممنوع است؟

به گزارش گروه اتحاد ملت منطقه گلستان به نقل از اصلاحات پرس علی مطهری به دادستان تهران طی نامه نوشت : چرا برخی افراد نباید بگویند حصر را قبول ندارند؟/ مگر اظهار نظر ممنوع است؟ ادامه مطلب ..
مرد خیر بابلی از نگاه یک ترکمن

اولکامیز- به قلم خوجه دردی قجقی : کدام مال عمر بیشتری دارد؟ به  استناد بعضی کتب اخبارو احادیث وهمچنین به ازای تجربه ؛ آن مالی که ازراه حلال و باعرق جبین گردآوری شده باشد ؛ غالبأ... ادامه مطلب ..
حيات برخي درگرو نزاع و تفرقه است

آرمان- عبدالرحمن فتح‌اللهي: اكنون و در سال‌هاي ميانه دهه ۹۰ شمسي نسل چهارم وپنجم انقلاب شايد بعد از حدود ۲۰ سال درك و خاطره ملموس و روشني از دوران سياسي و اجتماعي دولت اصلاحات نداشته باشد، ادامه مطلب ..
IMAGE ماجرای اندوه‌بار خوزستان؛ سوريه يا خوزستان!

 اولکامیز-    واقعا خجالت‌آور است! بهترین واژه همین است: «خجالت‌آور»! سخن از خوزستان است و مردم بردبار و صبورش. خطه‌ای مظلوم و فراموش‌شده که ظاهراً فقط نفت و گاز و معادنش فراموش نشده‌اند تا 90... ادامه مطلب ..
IMAGE تا انتخابات بیاییم قول ندهیم

  اولکامیز- روزنامه بهار چند ماهی بیشتر تا آغاز انتخاباتی دیگر فرصت نداریم و لابد باز هم شاهد قول و قرارهای نامزدهای مایل به کرسی قدرت خواهیم بود. فرقی ندارد نامزد محترم قصدش صندلی ریاست جمهوری... ادامه مطلب ..
به این سه دلیل روحانی اصولگرا نیست

عصر ایران؛ مصطفی داننده- «زمانی که دکتر روحانی انتخاب شد بعد از مدت کوتاهی به یکی از روزنامه‌های اصلاح‌طلب گفتم آقای روحانی اصولگراست ادامه مطلب ..
نور بر فراز آرامگاه شهید بایرام قلی سلاقی نیا

اولکامیز- شب پنجشنبه شب ها ازفراز مزار بعضی شهداء نورافشان می شود۰ دریک پنجشنبه شب حدود دقایقی بعد ازنمازعشاء ازروستای سلطانعلی حومه ی شهرستان گنبدکاوس به قصد گنبد ادامه مطلب ..
IMAGE برف می بارد

اولکامیز- دایان دوگونچی :برف می بارد. امروز برف ناگهان مثل دوستی آشنا که منتظرش بودیم فرا رسید و با خود سپیدی و شوق را به ارمغان  آورد. ادامه مطلب ..
همرنگی با جماعت و تعطیلی تفکر

اولکامیز- موسی توماج ایری :  "خواهی نشوی رسوا همرنگ جماعت شو!» از سنین خردسالی همواره این ضرب‌المثل به گوشم خورده است و همیشه احساس ناخوشایندی نسبت ادامه مطلب ..
IMAGE روایت یک جشن شاد و پرخاطره

اولکامیز- سه شنبه نوزدهم بهمن ماه روزی شاد و بیادماندنی برای دانش آموزان دبیرستان امام  بود. در این روز به پاس انقلاب جشنی شاد و متنوع برگزار شد. مدرسه  شیانه روزی امام به همت مدیرلایق،... ادامه مطلب ..
IMAGE در جشن دبیرستان قویدل چه گذشت ؟

اولکامیز- آموزشگاه شهید قویدل قدیمی ترین دبیرستان شهرستان مرواه تپه است. به مناسبت 38 مین بهار انقلاب دبیرستان قویدل مراوه تپه روز چهارشنبه 20 بهمن درسالن شهید آوینی مراوه تپه  جشنی برگزار کرد... ادامه مطلب ..
گروه موسیقی آزادی در دهه 60

 اولکامیز- دایان دوگونچی : حاجی محمد حاجی ابروزن از فعالان و علاقمندان به موسیقی ترکمن در مورد پیدایش گروه موسیقی سنتی آزادی گفت : ادامه مطلب ..
IMAGE نقدی بر یک چالش / تیشه بر ریشه

اولکامیز – یادداشتی از آتا گوگلان- این روزها درپی مصاحبه ی تند آخوند فروزش راجع به حواشی مراسم بزرگداشت مختومقلی و در پی آن حملات فعالان اجتماعی ترکمن صحرا به روحانیت ،شاهد فتنه ای هستیم که... ادامه مطلب ..
IMAGE نسبت مختومقلی فراغی با دین و فرهنگ

اولکامیز- گفتاری از امان محمد خوجملی: مختومقلی فراغی با شعرهای زیبا، جذاب، پرمعنی و وزین خود با دین و مذهب و فرهنگ و هویت ترکمنها عجین شده است. ادامه مطلب ..
ویژگیهای اهل حقیقت

اولکامیز – کامبیز قجقی نژاد: خداوند متعال در سوره رعد به توصیف ویژگی های اهل حق و عدالت پرداخته؛ می گوید: ادامه مطلب ..
وظایف شورای شهر

 اولکامیز- وظایف و اختیارات شورای اسلامی شهر  در قانون با 34 ماده و 9 تبصره مشخص شده است که به شرح زیر می باشد:  ادامه مطلب ..
حکایت یک نشست ادبی

اولکامیز- خوجه دردی قوجقی : دریک نشست ادیبانه دراطراف سده ی چهارم(ه ق) شخصی دارای فرهنگ دوست وادب پروراهل جرجان راعادت براین بود؛ ادامه مطلب ..
زبان امکانی برای گفت و شنود میان فرهنگ ها

گلشن مهر- یادداشتی از عظیم قرنجیک : زبان بستر فهم و تفسیر اندیشه است ، نه ساحتی بسته و منجمد و نه زندانی برای آنهایی که به کارش گیرند ، بلکه شرط امکان ارتباط با دیگری است . ادامه مطلب ..

اخبار

آخرین نظرات

با توجه به نتیجه گیری درپاراگراف آخر به نظر می رسد نویسنده محترم مقوله پیچیده ای همچون اقتصاد را خیل...
بسیار زیبا نوشته بودید. من ترک و ترکمن نیستم ولی انها را دوست دارم. از موسیقی زبان و فرهنگ شما لذت م...
باسلام این فراقانونی که میگید یعنی از قانون فراتر وبالاتر است.!!یا غیرقانونی است!!!اگه غیرقانونی است...
آرزوی توفیق روز افزون را از خدای منان بر ایشان و هم قطاران وی خواهانم.
باسلام خسته نباشید نوشتید بزرگداشت زادروز خاتم پیامبران .! درسته !!اگه همان روز هم روز وفات خاتم پیا...
و ای کاش دکتر کار های نیمه راه مانده شامل راه آهن اینچه برون و یا عدم اجرا راه اهن گنبد رو برای و...
آقای خوجملی سوالات شما از نادانی است یا اینکه می خواهی دانسته های خود را با زبان خود آنها به ملت برس...
حالا چکارش میکنند !! چند روز بعدش آزاد میکنند !
آره همه ریا کار شدند مجبورند اگه ریاکار نباشن به انزوا کشیده میشن . پس وقتی میخواد زندگی کند باید ری...
باسلام خسته نباشید خوشحال شدم وقتی اسمی شبیه اسم خودم را دیدم اسم وفامیلم فقط یک تقطه با اسم وفامیل ...

آمار بازدید

تبلیغات در اولکامیز
09119738028
09111753677
استیل پارسه

تبلیغات هزینه نیست. سرمایه گذاری است.